Miłosna „Burza” albo Paweł i Wirginia – czyli co wspólnego ma rzeźba z pałacu w Gliwicach z tkaniną w muzeum w Kamiennej Górze z… obrazem w Nowym Jorku… z powieścią wydaną sto lat wcześniej w Paryżu… i piosenką Céline Dion napisaną 200 lat po powieści (CIEKAWOSTKI)

Francuskie „love story” z końca XVIII wieku z akcją osadzoną na Mauritiusie zainspirowało wielu artystów. Opowieść o Pawle i Wirginii wpłynęła na literaturę, sztuki plastyczne, muzykę i film! 

Dwa przykłady tych inspiracji znalazłem w muzeach na terenie Śląska. 

Powieść sentymentalna „Paweł i Wirginia” autorstwa Jacquesa-Henri Bernardina de Saint-Pierre’a (1737-1814) znana jest dzisiaj raczej garstce zainteresowanych. Kiedyś stanowiła hit. Wydawnictwo z 1789 roku szybko doczekało się tłumaczeń na inne języki, w tym na język polski już w 1795 roku! Na początku XX wieku po ten utwór sięgnął jeden z najwybitniejszych tłumaczy literatury francuskiej – Tadeusz Boy Żeleński. O wielkim wpływie tego tekstu kultury świadczyć może również to, że pierwsza (z kilku!) oper na podstawie powieści wystawiona została już w 1794 roku. Jej autorem był Jean-François Lesueur. Książka była kilkukrotnie adaptowana jako serial, film i sztuka sceniczna. Zainspirowała również powstanie kilku piosenek, w tym przeboju Céline Dion „Paul et Virginie” z 1983 roku. Warto też dodać, że na początku XX wieku Henry De Vere Stacpoole wydał powieść „The Blue Lagoon” wyraźnie inspirowaną „Pawłem i Wirginią”. Na motywach tej historii oparty został scenariusz kultowego filmu „Błękitna laguna” z 1980. 

Najbardziej inspirującym motywem ikonograficznym związanym z powieścią „Paweł i Wirginia” jest scena „Burzy”. Ukazuje ona dwoje młodych bohaterów, uciekających przed burzą, pod wspólnym nakryciem ze zwiewnej tkaniny. Pierwowzór tego tematu stworzył francuski malarz Pierre Auguste Cot (1837-1883). Dzieło pod tytułem „L'Orage” („Burza”) z 1880 roku znajduje się obecnie w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. 

Pierre Auguste Cot (1837-1883), „L'Orage” („Burza”), Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, źródło: wolne media, wiki media 

Obraz stał się motywem naśladowania i rozmaitych imitacji artystycznych. Na przykład w 1899 roku ukazał się w formie satyry politycznej na okładce nowojorskiego czasopisma „Puck”. 

okładka pisma „Puck”, 1899, wolne media, źródło: wiki media 

Zainspirował także wzornictwo szeregu przedmiotów użytkowych o walorach artystycznych. Na takie inspiracje natrafiłem w dwóch muzeach. 

Jednym z nich jest Muzeum Willa Caro w Gliwicach. Zobaczyć można tam wspaniały zegar z rzeźbiarską sceną nawiązującą do słynnego obrazu Cot’a. Złocona grupa rzeźbiarska wieńcząca zegar żywo przypomina postacie z „Burzy”. Ten ciekawy przykład sztuki użytkowej pochodzi z końca XIX wieku. 

zegar na ekspozycji w Willi Caro - oddziale Muzeum w Gliwicach 

Z kolei w Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze znajduje się jedwabna tkanina żakardowa, której treść jest bezpośrednim nawiązaniem do ikonografii obrazu „Burza”. To niemal wiernie odzwierciedlona w misternym maszynowym splocie scena z dwojgiem zakochanych biegnących pod peleryną. Tkanina oprawiona w oryginalne passe-partout pochodzi z końca XIX wieku. 

„Gewitter” („Burza”), jedwab, żakard, oprawiona w passe-partout, tkanina z fabryki Neyreta w Lyonie, Francja, oprawiona w wydawnictwie Paula Vöglera w Meerane, koniec XIX wieku, zbiory Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze

Zdaniem badaczy inspiracją „Burzy” Pierre’a Auguste’a Cot’a była fabuła bestsellerowej powieści „Paul et Virginie” Bernardina de Saint-Pierre'a. Wskazuje się nawet konkretny fragment tej powieści. W polskim tłumaczeniu Tomasza Wolickiego fragment ten brzmi następująco: 

"Paweł i Wirginia" tłum. Tomasza Wolickiego, 1805, zbiory Biblioteki Narodowej, domena publiczna (digitalizacja POLONA) 

Jak się okazuje jedna historia literacka może w niezwykle płodny sposób wpłynąć na sztukę i kulturę, sprzyjając powstaniu szeregu różnorodnych nawiązań i cytatów. Niektóre z nich z biegiem czasu stają się coraz mniej czytelne. 

Céline Dion: Paul et Virginie. Du soleil au coeur (źródło: YouTube) 

Tekst został opublikowany w 2026 roku z okazji walentynek. 

Historia ta była elementem wydarzenia kulturalnego, które poprowadziłem: "Miłosne historie" w Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze 14 lutego 2026 roku. 

polecam również: 

#MIŁOŚĆ 

(inne ciekawostki) 

*****

niezależny, autorski i niekomercyjny projekt dotyczący historii i uroków Dolnego Śląska, Sudetów i okolic (... a także innych miejsc, które odwiedziłem, oraz spraw, które mnie zainteresowały) 

Materiały fotograficzne i tekstowe (jeżeli nie zaznaczono inaczej w podpisach - np. wolne media, cytat, wskazanie innego autora) należą do autora bloga! Zabraniam powielać i kopiować chronionych treści bez oznaczenia autorstwa. 

publikowane zdjęcia mojego autorstwa NIE POWSTAJĄ w wyniku użycia narzędzi AI (sztucznej inteligencji), ujęć z dronów, obróbki graficznej polegającej na montażu, dodawaniu i wymazywaniu elementów. Fotografie mają charakter dokumentacji odwiedzonych miejsc i obiektów, w takiej formie, w jakiej je oglądałem. 

licencja praw autorskich materiałów własnych na blogu zezwalająca na użycie na określonych warunkach 

CC BY-NC-ND

autorem bloga jest Robert - muzealnik, dziennikarz, przewodnik, animator, teatrolog, regionalista-amator, bloger od 2011 roku