Muzyczny doktor Uniwersytetu Wrocławskiego + poeta z Wrocławia = miniaturowy erotyk o pierwszej miłości z pąkiem czerwonej róży i ptaszkiem, który nań leci!

Johannes Brahms był jednym z najważniejszych kompozytorów późnego romantyzmu. Nigdy się nie ożenił. Ale często pisał o miłości! Został doktorem honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Grywał w stolicy Dolnego Śląska i podziękował za zaszczytny tytuł Uwerturą Akademicką napisaną dla Wrocławia. Komponował również pieśni do słów poetów związanych z Wrocławiem (jak Joseph von Eichendorff, Willibald Alexis, Heinrich Hoffmann von Fallersleben, Max Kalbeck, August Kopisch). Sięgnął również po poezje wydane przez mniej znanego liryka  urodzonego we Wrocławiu. Hugo Conrat, w rzeczywistości Hugo Cohn, brat wybitnego mikrobiologa z Uniwersytetu Wrocławskiego, wydał  tłumaczone na niemiecki pieśni cygańskie. Brahms napisał muzykę do kilku z nich, publikując dwa cykle pieśni z tekstami Conrata. Jedną z pieśni jest erotyczna miniatura o pączkach róży. 

Współpraca Brahmsa z pochodzącym z Wrocławia  Hugo Conratem była wręcz pokoleniowa. Córka poety - Ilse Twardowski-Conrat, ceniona rzeźbiarka, wykonała nagrobek Brahmsa, który do dziś znajduje się na cmentarzu w Wiedniu. 

CAŁUJCIE SIĘ, gdy pada! Pieśniarska porada poety z Wrocławia i muzyka doktora Uniwersytetu Wrocławskiego („Kiedy pada” Kopisch – Brahms)

Deszcz jest ważny. Woda to przecież życie. Często jednak ulewa krzyżuje nam plany... Ale nie zawsze! Ta romantyczna pieśń pokazuje, że deszczowa aura to czas miłości! Mała liryczna perełka z XIX wieku to dzieło Johannesa Brahmsa, jednego z najważniejszych kompozytorów epoki, a zarazem doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Słowa napisał... urodzony we Wrocławiu mistrz słowa i pędzla! 

A więc, całujcie się, gdy pada! Zapraszam do lektury ciekawostek i wysłuchania pięknej kompozycji. 

Unikatowa kantata Bacha do słów poety z Dolnego Śląska! Tekst został opublikowany we Wrocławiu w 1630 roku, muzyka powstała w Lipsku w 1724 roku

Jan Sebastian Bach w 1723 roku został kantorem w Lipsku. Jego pierwszym szefem był… profesor Ludovici, konrektor pochodzący z Kamiennej Góry na Dolnym Śląsku. Wielki barokowy kompozytor napisał w Lipsku wiele swoich najznakomitszych dzieł. Niektóre z nich mają intrygujący związek z Dolnym Śląskiem! To m.in. kantaty, chorały, arie napisane do tekstów, które stworzyli poeci dolnośląscy. Tak właśnie jest z kantatą „Was willst du dich betrüben”, która w całości napisana jest do tekstu hymnu opublikowanego we Wrocławiu w 1630. 

Autorem słów do utworu Bacha był poeta związany z Wrocławiem, Brzegiem, a także Rudną i Chobienią. 

Śmierć, pożoga i żałoba – śląska poezja z XVII wieku w kantacie ostrzegającej przed wojną i nazizmem! (Gryphius 1648 – Hartmann 1936)

Przerażające obrazy wojny – śmierci, krzywdy, zniszczenia, cierpienia, choroby, głodu – zostały spisane przez wielkiego śląskiego poetę w czasie wojny trzydziestoletniej w XVII wieku. Andreas Gryphius z Głogowa w wielu utworach lirycznych zawarł ból i niemoc człowieka wobec straszliwego konfliktu. Jego słowa poruszyły Karla Amadeusa Hartmanna – bawarskiego kompozytora, który sprzeciwiał się nazistowskiej polityce III Rzeszy. Wykluczony z życia społecznego muzyk napisał niezwykłą kompozycję – ostrzeżenie. Jego kantata na sopran, chór i fortepian z 1936 roku wołała o pokój i słowami sprzed wieków opisywała tragizm wojny. 

Wojna wybuchła niedługo później, a dzieło, choć zdobyło nagrodę w Wiedniu, zostało wykonane dopiero w latach 50. Jedną z pierwszych wykonawczyń kompozycji była sopranistka z Kłodzka – wybitna śpiewaczka. Zachowało się nagranie antywojennego dzieła Hartmanna do słów Gryphiusa w wykonaniu  Annelies Kupper. Dzieło zaśpiewała również Renée Fleming, jedna z najwybitniejszych śpiewaczek przełomu XX i XXI wieku! 

"Jutro znów zaświeci słońce..." Szkocki anarchista z kolonii artystycznej w Szklarskiej Porębie i słynna pieśń Straussa!

Szkocko-niemiecki pisarz, anarchista, John Henry Mackay był na początku XX wieku związany z kolonią artystyczną w Szklarskiej Porębie. Do czasu wielkiego kryzysu w latach 20. wakacje i każdą wolną chwilę chętnie spędzał w swoim górskim domku, nazwanym "Wolność". Był rówieśnikiem wielkiego kompozytora - Richarda Straussa. W 1894 roku muzyk napisał 2 pieśni do słów Mackaya i podarował je żonie, jako prezent ślubny! 

Wiersze slawisty z Uniwersytetu Wroclawskiego z muzyką kompozytora zabitego w Oświęcimiu (Čelakovský - Haas)

W 1841 roku František Ladislav Čelakovský sprowadził się do Wrocławia. Rok wcześniej we Wrocławiu ukazały się jego wiersze ludowe w tłumaczeniu na język polski. 100 lat później, w 1940 roku Pavel Haas napisał do siedmiu z tych wierszy muzykę. Rok później kompozytor został osadzony w obozie koncentracyjnym... 

Nagrania pieśni Čelakovskýego z muzyką Haasa podjęła się w 2008 roku wybitna szwedzka śpiewaczka,  laureatka Grammy, Anne Sofie Von Otter. 

Pieśń poety z Legnicy z muzyką Bacha czyli „Z serca dar na Nowy Rok” - kantata na Nowy Rok z 1726 roku

Bach napisał kilka kantat do słów poety z Legnicy! Jedna z nich to uroczyste przywitanie Nowego Roku. Piękna, podniosła muzyka ściśle wiąże się z tekstem przedwcześnie zmarłego mistrza z Dolnego Śląska. Zapraszam do lektury ciekawostek i wysłuchania wyjątkowego utworu, który swoją premierę miał w Lipsku.  

Kantata „Herr Gott, dich loben wir” nosi numer BWV 16. Bach po raz pierwszy wykonał ten utwór 1 stycznia 1726 roku w Lipsku, gdzie mieszkał i pracował od 1723 roku (co ciekawe pierwsze dwa lata jego szefem był Christian Ludovici z Kamiennej Góry!).

Kaznodzieja-pisarz z Wrocławia i trzy pieśni Mozarta (ciekawostka muzyczno-poetycka)

Bez mała 50 lat mieszkańcem Wrocławia był Johann Timotheus Hermes  - twórczy duchowny, autor poczytnej powieści epistolarnej. Utwory poetyckie z jego dzieła życia „Sophiens Reise” spodobały się Mozartowi! Wielki klasyk skomponował 3 pieśni do słów współczesnego mu duchownego związanego z kościołami św. Marii Magdaleny i Elżbiety we Wrocławiu. 

O artystycznym „spotkaniu” genialnego kompozytora i pisarza z Dolnego Śląska. 

Alexander von Zemlinsky: kompozytor z Wiednia i poeci śląscy związani z Wrocławiem, Nysą, Zieloną Górą (Eichendorff, Hoffmann von Fallersleben, Bierbaum, Morgenstern)

Twórczość  Zemlinskyego nie jest obecnie szczególnie popularna, choć należy do bardzo interesujących przykładów późnego romantyzmu w muzyce. Kompozytor z Wiednia należał do śmietanki artystycznej jego czasów. Pozostawił po sobie wiele pięknych kompozycji, które wciąż są wykonywane w najważniejszych filharmoniach i operach świata. Wybrałem kilka pieśni tego autora, których słowa napisali poeci związani z Dolnym Śląskiem – to lirycy, którzy przyszli na świat w tym regionie, lub tam mieszkali i tworzyli. Zapraszam!

Oto kolejny odcinek ciekawostek związanych z muzyką i słowem z Dolnym Śląskiem w tle. 

Geniusz i jego pieśni do słów poetów mieszkających na Dolnym Śląsku: Wolf i Eichendorff oraz Hoffmann von Fallersleben (wybór muzycznych klejnotów)

Obok Schuberta i Straussa to właśnie Wolf był jednym z najpłodniejszych i najwyżej cenionych autorów pieśni romantycznej. Artystyczne kompozycje wokalne tego mistrza powstały pod koniec XIX wieku. Na swój warsztat kompozytorski Wolf wziął m.in. lirykę mistrzów słowa, którzy mieszkali na Śląsku – wielkiego romantyka Eichendorffa, związanego m.in. z Wrocławiem i Nysą, oraz prof. Hoffmanna von Fallerslebena, który wykładał na Uniwersytecie Wrocławskim. 

Wybrałem kilka utworów, które łączy muzyka Wolfa i słowa wspomnianych poetów. Zapraszam do wysłuchania tych perełek. 

„Barkarola” pełna zbiegów okoliczności - słowa napisał niemiecki poeta z Wrocławia, muzykę polski kompozytor z Warszawy. Pieśń była polskim hitem I połowy XX wieku! Rodziewiczówna zacytowała ją w powieści, a Lenartowicz w filmie!

Zaskakujące dzieje „włoskiego” wiersza, który wyszedł spod pióra niezwykłego artysty z Wrocławia. August Kopisch – malarz, pisarz, podróżnik, odkrywca, nowator urodził się na Dolnym Śląsku. Jego wiersz spodobał się polskiemu kompozytorowi. Jan Gall napisał do tłumaczenia „Barkaroli” kołyszącą, wenecką melodię, w której zakochali się polscy melomani! Dzieło wydał w Lipsku, ale w wydawnictwie, które powstało we Wrocławiu. W 1963 roku pieśń pojawiła się w filmie  Stanisława Lenartowicza, który we Wrocławiu mieszkał i pracował. Tym twórczym sposobem „Barkarolę”, którą napisał wrocławianin zmarły w Berlinie, po 110 latach śpiewa bohater wysiadający z pociągu z Berlina w filmie reżysera, który zmarł we Wrocławiu! Czy to może być przypadek?? 

Tych zaskakujących związków jest jeszcze więcej! 

Inspirujące piękno księżycowej nocy – wiersz Eichendorffa i 5 muzycznych opracowań „perły nad perłami” (pieśniarskie ciekawostki z XIX i XXI wieku)

Zachwycony majestatycznym Księżycem na Śląskim niebie postanowiłem podtrzymać romantyczny nastrój. Niezawodnym pomocnikiem okazał się Joseph Eichendorff, Ślązak, mieszkaniec Wrocławia i Nysy, jeden z najwybitniejszych liryków kultury niemieckojęzycznej. Jego wiersz „Mondnacht" z około 1835 roku zainspirował powstanie nawet kilkudziesięciu pieśni! Wybrałem 5 wokalnych klejnotów, które powstały jeszcze za życia poety, a także w naszych czasach. Bo Eichenorff niezmiennie inspiruje. Tak jak Księżyc! 

Zapraszam w romantyczną podróż z Księżycem. 

Dwie zwiędłe róże w pieśni i poeta z Wrocławia: Max Waldau "Zwei welke Rosen träumen" (ciekawostki)

Wiersz XIX-wiecznego liryka śląskiego został zapamiętany jako pieśń, do której muzykę napisało kilku kompozytorów niemieckich oraz rosyjskich. 

Boże Narodzenie w kantacie pastora z Kościoła Pokoju w Świdnicy! Benjamin Schmolck i Johann Friedrich Fasch opowiadają o tajemnicy Świąt

Około 1732 roku powstała kantata bożonarodzeniowa do słów śląskiego pisarza i pastora, wybitnego barokowego liryka,  Benjamina Schmolcka, który związany był z Świdnicą i tamtejszym kościołem ewangelickim. Muzykę do jego słów napisał  Johann Friedrich Fasch. Kantata przetrwała do naszych czasów i wciąż jest wykonywana, a nawet doczekała się nagrania płytowego. Kompozytor wykorzystał słowa z dwóch świątecznych wierszy pieśniarza z Dolnego Śląska. 

„Najbardziej polska kolęda”, jej twórcy i Wrocław w XIX wieku, czyli co łączy „Pieśń o Narodzeniu Pańskim” ze stolicą Dolnego Śląska?

Jedna z teorii mówi, że melodia kolędy została zapożyczona z poloneza koronacyjnego, co dodatkowo sprawia, że jej podniosły charakter nabiera kolorytu „złotych czasów”.  Tradycja przypisuje autorstwo muzyki Karolowi Kurpińskiemu, kompozytorowi, który karierę zrobił już pod zaborami. W czasie swoich podróży artystycznych zawitał we Wrocławiu! Trzy lata później, w 1826 roku, również we Wrocławiu ukazało się pierwsze pośmiertne zbiorowe wydanie dzieł Franciszka Karpińskiego, autora słów kolędy „Bóg się rodzi”. Pieśń z 1792 roku znajduje się w tomie I opublikowanym w słynnym wydawnictwie Kornów we Wrocławiu. Tym sposobem, w pruskim wówczas Breslau, 200 lat temu, spotkały się ścieżki twórcze związane z autorami królowej polskich pieśni bożonarodzeniowych! 

Magia Świąt w poezji i dźwiękach – kilka pieśni do słów poetów związanych z Dolnym Śląskiem wraz z nastrojową muzyką (#ciekawostki)

Czas radości i mistyki, spotkań, jarmarków, sezon barwnych ozdób i iluminacji, pora prezentów i ucztowania… Adwent i Boże Narodzenie to także czas pieśni, nie tylko kolęd, ale i klimatycznej świątecznej muzyki. Zebrałem kilka perełek, które zwierają teksty związane z Dolnym Śląskiem i mieszkańcami Dolnego Śląska. Do tych lirycznych klejnotów powstały równie urokliwe muzyczne opracowania, do dziś wykonywane przez klasycznych wykonawców. 

Zapraszam do kolejnego świątecznego artykułu na blogu! 

Erotyczna pieśniarka z Karkonoszy i jej wiersz z muzyką wielkiego wiedeńskiego modernisty!

Maria Eichhorn-Fischer miała nieco ponad 20 lat, kiedy zrobiło się o niej głośno w stolicy niemieckiej bohemy – w Berlinie. Pisząca pod pseudonimem „Dolorosa” (Bolesna) poetka z Podgórzyna koło Jeleniej Góry, córka leśniczego, szokowała feministyczną liryką przesyconą erotyką, a nawet skandalizującą prozą z wątkami homoseksualnymi i sadomasochistycznymi! Jeden z jej wierszy zainteresował nastoletniego Albana Berga, wiedeńskiego kompozytora, który stał się jednym z najważniejszych „poetów dźwięku” pierwszej połowy XX wieku! „Über meinen Nächten” to zmysłowa pieśń młodych twórców, poetycko-muzyczna miniatura będąca młodzieńczym erotycznym snem z początku XX wieku! 

O niezwykłej, mało znanej lirycznej perełce, której słowa napisała zagadkowa śląska poetka z Karkonoszy. 

5 pieśni o śmierci do słów poetów związanych z Dolnym Śląskiem (wybór muzycznych perełek od baroku po współczesność z liryką mistrzów słowa związanych z Wrocławiem, Legnicą, Zieloną Górą)

Śmierć jest nieodzownym, finalnym momentem życia ziemskiego. Jest w tym etapie, stanie i konieczności zawarta cała skumulowana różnorodność odczuć i  wierzeń. Ze śmiercią łączy się poczucie fatum, tragedii, przemijania, bólu utraty, ale i nadziei, wiary w duszę, a nawet doza buntu i element ucieczki. Metafizyka miesza się z biologiczną linią życia. Także poezja, a za nią muzyka sięgają po motyw doczesności życia, odejścia ze świata. Wybrałem 5 ciekawych pieśni, których słowa napisali poeci związani z Dolnym Śląskiem – mieszkańcy lub synowie tej ziemi.  Wraz z melodią kompozytorów od baroku po czasy współczesne kompozycje te stanowią ciekawą narrację na temat charakteru śmierci, jej znaczenia, a co za tym idzie podstawowych prawd tyczących człowieka. 

Melancholia bezkresnego wieczoru – czyli wiersz jeleniogórskiego poety z nastrojową muzyką amerykańskiego zdobywcy Pulitzera! (Georg Heym i Samuel Barber: poetycko-muzyczna ciekawostka)

Złoty blask zmierzchu i majacząca w mroku noc mają w sobie wiele poetyckiego czaru. Nic dziwnego, że aura wieczoru stała się tematem lirycznego utworu młodego poety - Georga Heyma, który pochodził z Jeleniej Góry. Pisarz urodzony w Karkonoszach miał 23 lata, kiedy w 1910 roku nakreślił wiersz „O weiter, weiter Abend”. Tego samego roku w West Chester w USA, prawie 7 000 km od Jeleniej Góry, urodził się utytułowany kompozytor Samuel Barber. To on napisał muzykę do tłumaczenia tego właśnie wiersza podczas wakacji w 1972 roku. Był to ostatni cykl wokalny amerykańskiego mistrza. Premiera odbyła się w 1974 roku w prestiżowym Lincoln Center w Nowym Jorku. Poeta już nie żył. Zmarł dwa lata po napisaniu wiersza. Odszedł tragicznie. 

Gałązka lipy pełna zapachu i miłości – czyli pieśń Mahlera do słów Rückerta (liryka ojca profesora Uniwersytetu Wrocławskiego z muzyką wybitnego gościa wrocławskich salonów i sal koncertowych + nagranie słynnego wrocławskiego ucznia autora pieśni!)

Cóż lepiej pasuje do lipca niż słodki lipowy aromat! Nic dziwnego, że urodzony 7 lipca kompozytor Gustav Mahler w lipcu 1901 roku napisał uroczą pieśń do słów wiersza „Podzięka za gałązkę lipy”. Liryczną miniaturę w XIX wieku napisał Friedrich Rückert, ojciec Heinricha Rückerta z Uniwersytetu Wrocławskiego. Po raz pierwszy publicznie utwór wykonał w 1905 śpiewak, który debiutował w Brzegu na historycznym Dolnym Śląsku. Piękną kompozycję nagrał m.in. wybitny dyrygent pochodzący z Wrocławia, uczeń Mahlera – Otto Klemperer. 

Zapraszam na lipową ucztę z wierszem i dźwiękiem!