Eichendorff, śląski geniusz romantyzmu w muzyce wielkich mistrzów (wybór pieśni z autorstwa Mendelssohna, Brahmsa, Wolfa, Straussa, Nietzschego i innych)

Śląski romantyk był nie tylko płodnym twórcą, którego wiersze stanowią wspaniały przykład niemieckojęzycznego kunsztu literatury XIX-wieku. Swoją nastrojową liryką pisarz natchnął wielu mistrzów świata dźwięków do napisania pieśni! Po poezję Eichendorffa sięgali prawdziwi geniusze od romantyzmu po czasy nam najbliższe! Sale koncertowe świata bardzo często wypełniają wyśpiewywane frazy, które wyszły spod pióra śląskiego literata. 

Eichendorff związany był m.in. z Wrocławiem i Nysą. 

Marbach z Jawora – szwagier Wagnera, który zainspirował Nietzschego (#ciekawostka)

Pochodzący z Jawora na Dolnym Śląsku badacz literatury, tłumacz i filozof, ale też wpływowy mason - Gotthard Oswald Marbach – był mężem siostry Richarda Wagnera. Na tym nie kończy się jego związek z słynnym kompozytorem i reformatorem sztuki. Marbach był jednym z popularyzatorów idei i dzieł Wagnera. Zainspirował również powstanie słynnego dzieła Fryderyka Nietzschego, które także było jednym z najważniejszych traktatów dotyczących wagnerowskiej estetyki. 

Twórcza aktywność jaworskiego pisarza sprawiła, że jego nazwisko wiąże się z biografiami dwóch wielkich, wpływowych XIX-wiecznych niemieckich autorów. 

A gdyby tak w Karkonosze? – jak Nietzsche z przyjaciółmi planował urlop w Cieplicach (uczennica Freuda, autor koncepcji nadczłowieka i teoretyk moralności w „pitagorejskim trójkącie”)

Młoda kobieta na wozie ciągniętym przez dwóch filozofów. To zdjęcie przeszło do historii. Był rok 1882. Kwitła krótka, ale intensywna i burzliwa relacja w niezwykłym trójkącie miłosno-przyjacielskim. Widzimy Lou Andreas-Salomé, która została później cenioną wychowanicą samego Freuda, przed nią Fryderyk Nietzsche, jeden z kultowych filozofów, oraz Paul Rée, lekarz próbujący swoich sił w filozofii moralności. 

Zbliżało się lato. Wyjątkowe. Grupa przyjaciół znajdowała się w kręgu wielbicieli Wagnera, który przygotowywał II festiwal swojej twórczości. Na afiszu znalazło się najnowsze – i jak się okazało ostatnie – dzieło kontrowersyjnego kompozytora. Ale festiwal w Bayreuth to nie wszystko. Gdzie można spędzić spokojnie czas, zanim gwar doniosłego wydarzenia kulturalnego pochłonie towarzystwo? Wybór padł na „urokliwe, wygodne... i tanie”(!) górskie uzdrowisko. Cieplice w Karkonoszach. 

Nietzsche i młyn Eichendorffa na Śląsku – wyjątkowa pieśń z muzyką filozofa i słowami śląskiego geniusza liryki

Nieszczęśliwie zakochani są niewyczerpalnym źródłem inspiracji artystycznych. Ciekawym utworem jest dzieło, które powstało na skutek fascynacji młodego Nietzschego twórczością wielkiego śląskiego poety. 

Kwiat bogów, metafora piękna, metafizyczny symbol: róża – z ogrodów, poezji i sztuki (GALERIA + ciekawostki, dolnośląskie konteksty)

„Chcecie róże moje rwać?” - pyta Nietzsche w „Wiedzy radosnej” -  „Róże bym zbierała chętnie, chociaż straszą mnie jej ciernie” odpowiada głos w kantacie Bacha „Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam”. W poszukiwaniu kwiatów udamy się do dolnośląskich ogrodów, parków i na polany. Zagłębimy się też w meandrach kultury i historii. Zetkniemy się z wielką poezją, a nawet mistyką! 

W świecie kwiatów róża zajmuje królewskie miejsce. Jest wieloznacznym symbolem znanym w wielu kulturach, towarzyszącym człowiekowi od wieków. 

W stronę słońca – ciekawostki i zabytki: dolnośląskie konteksty (GALERIA + poetyckie i muzyczne perełki)

Rytm życia naturalnie wyznaczają wschody i zachody słońca. Nic zatem dziwnego, że słońce, które dostarcza nam życiodajnej energii i ciepła, jest ciałem niebieskim o ogromnym kulturowym potencjale. 

Nasza gwiazda dzienna to szczególnie ważny symbol. Warto przypomnieć kilka ciekawostek na jej temat. Oczywiście będą też konteksty dolnośląskie. 

Niespokojny filozof buntowników i jego dolnośląscy koledzy (Nietzsche oraz Gersdorff i Fuchs + list z Krzyżowej)

Nietzsche jest kultowym filozofem, który wywarł ogromny wpływ na myśl w XX wieku. Zmarł w 1900 roku i już wtedy fascynował głównie środowiska anarchistyczne i lewicowe zarówno w Europie, jak i Ameryce. Jego idee zostały następnie wypaczone i wykorzystane przez ideologów systemów totalitarnych, w tym niemieckiego nazizmu. Kojarzony jest z nihilizmem, modernizmem, rewolucyjnym podejściem do kwestii estetyki i moralności oraz krytyką chrześcijaństwa. Sam uchodził za zbuntowanego członka obozu wielbicieli Wagnera i Schopenhauera. Otoczony był własnym kręgiem przyjaciół i wielbicieli. W tym gronie wyliczyć można osoby związane z Dolnym Śląskiem. 

Dwóch przyjaciół Nietzschego o imieniu Carl – jeden mieszkał w Jeleniej Górze, drugi w okolicach Zawidowa. Znana jest ich korespondencja z filozofem oraz ciekawe okoliczności ich wieloletniej znajomości. 

Muzyczny zenit metafizycznego teatru miłości, czyli „Tristan” Wagnera i mieszkańcy Dolnego Śląska (Izoldy z Wrocławia, dziennikarz z Jeleniej Góry, psycholog w Karkonoszach, pianista z Lubawki i kapelmistrz z Lwówka)

W 1859 roku Wagner ukończył jedno z najważniejszych swoich i całej epoki dzieł, dramat muzyczny „Tristan i Izolda”. Nowatorska kompozycja muzyczna do słów własnych autora dźwięku musiała poczekać na premierę kilka lat. Dziś jest już klasyką. Pełna tęsknoty i dramatyzmu unikatowa melodyka i harmonia znane są nie tylko z teatru, ale i filmów. W czasach autora, w połowie XIX wieku, była to jednak „muzyka przyszłości”, dzieło zaskakujące rozwiązaniami, stawiające nowe wyzwania wykonawcom i publiczności. W wykonanie, promowanie i komentowanie tego epokowego utworu zaangażowani byli również mieszkańcy Dolnego Śląska. 

Misterium czasów dekadencji i synteza sztuk - "Parsifal" Wagnera: śląskie ciekawostki związane z tym dziełem

Muzyczne misterium sceniczne „Parsifal” to szczególne dzieło w literaturze operowej. Nie tylko opowiada o rycerzach z legend arturiańskich, ale i świętym Graalu czy też mistyce męki Chrystusa. Te dość zaskakujące -  jak na romantyczną sztukę sceniczną – zagadnienia, dodatkowo oprawione w modernistyczną muzykę, jak i status „łabędziego śpiewu” twórcy zmarłego kilka miesięcy po premierze sprawiły, że dzieło otoczyła aura wręcz kojarzona z sektą. Co ciekawe bliski historyczny związek z tym dramatem i muzyką mają też śląskie lokalizacje i Ślązacy. 

Kilka słów i garść ciekawostek na temat jednego z najbardziej niezwykłych dzieł teatru muzycznego (I i II akt zawierają udramatyzowaną wizję nabożeństwa o chrześcijańskich, a według niektórych mowa raczej o jego już heretyckich rysach! - stąd padają nawet kategorie teatru rytualnego). Plus kontekst regionalny (Wrocław i Ślązacy).