BOŻONARODZENIOWA FLORA z Dolnego Śląska i nie tylko – kulturowe, przyrodnicze i historyczne konteksty (ciemiernik, jodła, cyklamen, jemioła, poinsecja)

Są rośliny, które szczególnie kojarzą się z Bożym Narodzeniem. Oto niektóre z nich. Mój wybór zawiera szereg ciekawostek kulturowych, artystycznych i historycznych łączących świat natury z obyczajowością. 

Zapraszam do etnobotanicznego przewodnika po wybranych bożonarodzeniowych roślinach. Część z nich jest związana z florą Dolnego Śląska. Inne trafiły do nas wraz z globalizacją i komercjalizacją świątecznych obyczajów – co nie znaczy, że nic nie wiąże ich z naszym regionem i jego bogatą historią! 

Botanischer Garten der Universität Wien - spacerowa atrakcja stolicy Austrii (GALERIA)

Zieleń w sercu Wiednia. 

Zielony Plac Nowy Targ we Wrocławiu (GALERIA)

Popieram zazielenianie centrów miast. 

Palmiarnia Miejska w Gliwicach (GALERIA)

Śląska atrakcja dla miłośników egzotyki! 

Palmiarnia w Wałbrzychu - egzotyka w Sudetach (GALERIA)

Zabytkowa palmiarnia jest częścią kompleksu Zamku Książ w Wałbrzychu. Została założona przez Hochbergów ponad 100 lat temu i do dziś cieszy miłośników egzotycznej Flory i Fauny. 

Nocna świeca – kwiatami odlicza czas najkrótszych letnich nocy! O wiesiołku, który przybył z Ameryki w baroku i zamieszkał na Dolnym Śląsku, stając się ozdobą ogrodów i… warzywem.

W takich śląskich publikacjach przyrodniczych jak „Flora Silesiaca, oder Verzeichniß der in Schlesien wildwachsenden Pflanzen” z XVIII wieku czy „Botanisches Taschenbuch, welches die in Schlesien einheimischen Pflanzen onthält” z XIX wieku roślina nazywana była Nachtkerze – nocna świeca. Podobną nazwę spotyka się w polskim piśmiennictwie tamtych czasów. Tajemnicze określenie odnosi się do specyficznego kwitnienia wiesiołka. Roślina, która przybyła do nas w XVII wieku, otwiera swoje kwiaty w letnie noce i przyciąga nimi ćmy. Każdy kwiat trwa w zasadzie dobę. Ten rytm kwitnienia odmierza czas nocami, niczym świeca! Roślina miała też inne określenia. Oprócz funkcji ozdobnej, stanowi przysmak kulinarny (wspominał o niej Goethe!) i zioło lecznicze. 

W tym wpisie o ciekawej letniej roślinie, która od około 400 lat obecna jest w naszej przyrodzie i kulturze. 

Černohorská rašelina, czyli czarnogórskie torfowisko w Karkonoszach (GALERIA)

Piękne widoki w czeskich Karkonoszach. 

Z Meksyku przez zielnik Humboldta na świąteczne dekoracje – jak miłośnik Sudetów sprowadził do Europy „Gwiazdę Betlejemską”! (poinsecja a naukowiec związany z Sokołowskiem, Bukowcem i górą Różanka)

Poinsecja czyli wilczomlecz nadobny, kwiat nazywany gwiazdą betlejemską – jest jedną z najpopularniejszych roślin doniczkowych świata! Ze świętami Bożego Narodzenia aztecka roślina kojarzona jest od ponad 150 lat. Prawdopodobnie pierwszy zbadany naukowo w Europie egzemplarz został zebrany w Meksyku w 1803 roku przez Aleksandra von Humboldta. Naukowiec ten gościł na Dolnym Śląsku na przełomie 1792/1793 roku - przez kilka tygodni był gościem hrabiego Redena we Wrocławiu i Bukowcu. W historii Śląska badacz i uczestnik ekspedycji zamorskich zapisał się jako patron dra Brehmera, dzięki któremu powstało sanatorium w Sokołowsku (za co został uhonorowany pawilonem w kurorcie)! Dla Sudetów Humboldt ważny jest również anegdotycznie, jako rzekomy autor zestawienia najpiękniejszych punktów widokowych świata z trzema lokalizacjami na terenie Dolnego Śląska! 

Już w XIX wieku uprawiano ten egzotyczny kwiat w naszych warunkach klimatycznych, o czym mogą świadczyć porady, których na łamach prasy ogrodniczej w 1895 roku udzielił niejaki F. Markus, ogrodnik z Sycowa. Do dziś w Muzeum Ogrodu Botanicznego w Berlinie przechowywany jest egzemplarz „gwiazdy” z zielnika Humboldta. Na podstawie tej rośliny miała zostać dokonana naukowa klasyfikacja gatunku w 1834 roku. 

Na Śnieżnik z Kamienicy (GALERIA)

Góra ze słynnym "blenderem", czyli wieżą widokową. 

Pasożyt z dolnośląskich pól i jego odkrywca: lekarz z Wrocławia - o kaniance i doktorze Krockerze (ciekawostki historyczno-przyrodnicze)

Jest jak miniaturowa liana, która swoją siecią pochłania rozmaite rośliny zielne, a nawet krzewy. W świecie roślin może być uznana za wampira: wysysa życiodajne soki ze swoich ofiar! Pod koniec XVIII wieku opisał ją wrocławski lekarz. Do dziś stosuje się łacińską nazwę, którą zaproponował. Mowa o kaniance wielkiej (Cuscuta lupuliformis), którą odkrył i opisał Anton Johann Krocker. Przyrodnik i lekarz związany był z Dolnym Śląskiem. Zmarł we Wrocławiu w 1823 roku. 

Ogród Botaniczny w Krakowie - skarbiec przyrody (GALERIA)

W krainie bujnej Flory świata! 

Magiczne różane „jabłko snu” i śląskie ciekawostki (Schlafapfel - "szypszanki", legendy, obyczaje i nauka)

„Przypominająca mech narośl na dzikiej róży nazywana jest jabłkiem snu. Jeśli masz je pod poduszką, śpisz dobrze” – poucza jedna z XIX-wiecznych książek. Śląski przyrodnik, badacz Karkonoszy i uzdrowisk - Caspar Schwenckfeld, nazywał ten twór „Rosarum spongiola”. O jabłku snu – Schlafapfel – piali też m.in. śląscy przyrodnicy Heinrich Gottfried von Mattuschka czy Carl Czech (cały artykuł!). Karl Friedrich Wilhelm Wander z Karpnik, XIX-wieczny „kolekcjoner” przysłów wymienił ten różany wybryk pod nazwą "Schlafkunz".

 
Czym jest zadziwiająca narośl na krzewie? Dlaczego nazywaną ją – także na Śląsku – jabłkiem snu? Ciekawostki na ten temat w tym wpisie! 

Świętojańska przyroda – świat dolnośląskich roślin związanych z magiczną letnią nocą! (dziurawiec, dziewanna, złocień, porzeczka, bylica, paprotnik, czerwiec, obrazki, wiązówka) – stare zielniki, ludowe nazewnictwo, rytuały i zielarstwo

Magiczna noc otwierająca wrota lata! Tuż po przesileniu letnim w kalendarzu świąt i ludowej obyczajowości pojawia się Noc Świętojańska, poprzedzająca wspomnienie świętego Jana Chrzciciela (Johannistag). Jest to czas bujnego rozkwitu przyrody oraz początek owocowania wielu krzewów. Czas krótkich nocy, upalnych dni, pływania w jeziorach oraz palenia ognisk. Tradycyjnie to również pora misteriów i zbierania ziół. Wiele roślin swoje ludowe nazwy zawdzięcza właśnie świętemu Janowi, którego upamiętnienie jest „letnim Bożym Narodzeniem” (Sommer Weihnachten) – przypadającym równo pół roku przed Wigilią. 

Z nocą 23 na 24 czerwca związane są przesądy i opowieści. Z patronem tej wyjątkowej uroczystości powiązane są także ciekawe letnie rośliny. Właśnie im po krótce poświęcić chcę ten szczególny odcinek cyklu „Z lasów, pól i ogrodów”. 

Czas na sabat! Czarownice na Dolnym Śląsku i w Sudetach oraz Noc Walpurgii (legendy, tradycje, dzieła literackie, malarstwo, muzyka, zielarstwo i inne konteksty)

Czarownice i magia to nieśmiertelny temat kultury i popkultury. Kiedy w Europie zasadniczo nie płonęły już stosy, Goethe przypomniał w wielkim stylu o magicznych rytuałach oraz słynnym sabacie czarownic w noc Walpurgii. Zwłaszcza w romantycznym okresie fascynacji opowieścią gotycką i wszelaką fantastyką wiedźmy i ich sabaty stały się popularnym tematem, po który sięgali artyści, także ci związani z Dolnym Śląskiem. Region miał zresztą swoje własne legendy i  obyczaje związane z czarownicami. 

Właśnie tym tematom poświęcam ten wpis! Podobnego zestawienia o takim spojrzeniu nie znajdziecie nigdzie. 

Kwiecień w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Wrocławskiego (GALERIA)

Spotkanie z magnoliami, różanecznikami, ciemiernikami i innymi kwiatami oraz zieleniącymi się drzewami! 

Śnieżne dzwoneczki: czyli śnieżyczki i śnieżyce w sudeckiej naturze i wielkiej kulturze (z śląskim kontekstem!) (GALERIA + poezja + muzyka i nauka!)

Już w lutym zapowiadają nadejście wiosny! Są śnieżnobiałe, z nazwy i barwy "zimowe", ale symbolizują odrodzenie życia i bujnej zieleni. Zdarza się, że przebijają się przez warstwę śniegu lub lodu, czasami ich kwiaty pokrywa nowy opad…. Śnieżyczka przebiśnieg i śnieżyca wiosenna są niezwykłymi ozdobami lasów i polan. Ich obecność da się również zauważyć w sztuce, literaturze oraz muzyce! Inspirują nie tylko do radosnych spacerów, ale i do tworzenia! 

W tym wpisie zaproszę do poznania miejsc, w których spotkać można wspaniałe łany kwitnących śnieżyczek i śnieżyc, ale też do poznania utworów i dzieł, w których pojawiają się te wczesnowiosenne kwiaty. Wybrałem kilka pieśni, które napisane zostały przez poetów i kompozytorów związanych z Dolnym Śląskiem – mieszkańców tego regionu! To piękne perełki wykonywane wciąż przez wspaniałych artystów na całym świecie. Przejrzałem też stare zielniki i książki botaniczne dotyczące przyrody Śląska i Sudetów. Tam również znaleźć można rozmaite ciekawostki! 

Nocne zwiedzanie Palmiarni Wałbrzyskiej - egzotyka i blask! (GALERIA + opis)

Niesamowite miejsce w aurze iluminacji! Ogrody świateł po wałbrzysku w egzotycznym zakątku książańskiego kompleksu Hochbergów! 

Palmiarnia Poznańska, czyli wielkopolska egzotyka! (GALERIA)

Wśród zieleni i kwiatów... cały rok! Rajskie ogrody pod szkłem. 

Księżycowy kwiat – pokusa nocnych motyli i… czarownic! (o ciekawej roślinie, którą można napotkać na sudeckich szlakach)

Czy spotkaliście już tę ciekawą ozdobę lasów i ogrodów? Miesiącznica to rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych, czyli bliskich krewnych rzepaku i kalafiora! W Polsce rosną dwa gatunki: miesiącznica roczna (Lunaria annua) i miesiącznica trwała (L. rediviva). Nazwa rośliny nie jest związana z kalendarzem, ale z naszym naturalnym satelitą – Księżycem! Jej kwiaty nocą kuszą owady swoim zapachem, a owoce w formie srebrnej łuszczynki mogą przypominać najjaśniejsze ciało niebieskie nocnego nieba. Z miesiącznicą związane są opowieści o… czarach i wiedźmach! Stare podręczniki botaniczne podają, że ciekawa roślina występuje w Sudetach. Można się o tym przekonać, przemierzając górskie szlaki. 

Rezerwat przyrody „Torfowisko pod Zieleńcem” - spacer wśród wełnianek i torfowców! (GALERIA)

"Rezerwat przyrody „Torfowisko pod Zieleńcem” – torfowiskowy rezerwat przyrody w południowo-zachodniej Polsce w Górach Bystrzyckich, w Sudetach Środkowych, na terenie gminy Szczytna w powiecie kłodzkim, około 2,1 km na wschód od dzielnicy Dusznik-Zdroju – Zieleńca.  Rezerwat utworzono głównie dla zachowania i ochrony naturalnego torfowiska wysokiego z brzozą karłowatą Betula nana. Podłoże torfowiska tworzą nieprzepuszczalne skały: margle i piaskowce usadowione na gnejsach, ukształtowanie terenu jest niemal poziome, a obszar torfowiska leży dokładnie na wododziale pomiędzy zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Północnego, obszar jest częściowo bezodpływowy. Najciekawsze gatunki, które występują to wiele gatunków mchów i torfowców (Sphagnum), brzoza karłowata (Betula nana) mająca jedno z trzech stanowisk w Polsce, sosna błotna (Pinus uliginosus) – jedno z ośmiu stanowisk w Polsce, żurawina błotna (Oxycoccus palustris), borówka bagienna (Vaccinium uliginosum), bagno zwyczajne (Ledum palustre), turzyce (Carex spp.) – wiele gatunków, bagnica torfowa (Scheuchzeria palustris), bażyna czarna (Empetrum nigrum), wełnianka pochwowata (Eriophorum vaginatum), borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea). Z roślin owadożernych w rezerwacie ma stanowiska rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia) i rosiczka długolistna (Drosera anglica)" (Wikipedia) 

na zdjęciach: połacie wełnianki, torfowce, ścieżki spacerowe, potok zabarwiony związkami humusowymi  (zdjęcia wykonane w ostatni weekend czerwca)