Pochwała rolnictwa z Bożkowa - rzymski cytat na starym spichlerzu (ciekawostki)

Co oznaczają słowa zapisane ponad 200 lat temu na budynku gospodarczym niedaleko pałacu w Bożkowie?? 

Ojciec anarchizmu i Wrocław – Bakunin na Dolnym Śląsku (ciekawostki i konteksty)

Michał Bakunin to barwna postać XIX wieku – z Wagnerem chciał spalić świat, spiskował ze Słowackim i inspirował polskiego wieszcza, marzył o „powszechnym związku europejskich republik”, krytykował Marksa. Gościł we Wrocławiu, gdzie na łamach prasy wdał się w polemikę z… George Sand, kochanką Chopina! Związani z nim byli też Eduard von Reichenbach z okolic Dzierżoniowa oraz profesor Cybulski z Uniwersytetu Wrocławskiego. 

Bakunin przeszedł do historii jako niezwykle intrygująca osoba – rewolucyjny podżegacz, intrygant, teoretyk anarchizmu, krytyk komunizmu, działacz polityczny na kilku kontynentach, który wielokrotnie wymykał się śmierci. 

Schopenhauer(owie) w Jeleniej Górze i jeleniogórska poetka do Schopenhauera (filozof znany z memów w Karkonoszach i inne konteksty)

Arthur Schopenhauer jest niewątpliwie jednym z najbardziej znanych filozofów. Jego wizerunek i myśl przeżywają wręcz drugą młodość za sprawą popularnych sarkastycznych i pesymistycznych memów. Wielki myśliciel i pośmiertny influencer gościł w 1804 roku w Jeleniej Górze i w innych sudeckich miejscowościach! Wszedł nawet na Śnieżkę! Co ciekawe, duchowy ślad po wędrującym pesymiście musiał się unosić w dolinie Bobru długo. Ponad 50 lat po jego wizycie na Śląsku, początkująca jeleniogórska pisarka wysłała do myśliciela list z dedykowanym mu wierszem. Ta publikacja znalazła się w 1860 roku w czasopiśmie w Lipsku, upamiętniając zmarłego filozofa. Przedruki listu z Jeleniej Góry wraz z wierszem wydrukowano też w XX wieku w kilku wydaniach dzieł dotyczących Schopenhauera. 

Marbach z Jawora – szwagier Wagnera, który zainspirował Nietzschego (#ciekawostka)

Pochodzący z Jawora na Dolnym Śląsku badacz literatury, tłumacz i filozof, ale też wpływowy mason - Gotthard Oswald Marbach – był mężem siostry Richarda Wagnera. Na tym nie kończy się jego związek z słynnym kompozytorem i reformatorem sztuki. Marbach był jednym z popularyzatorów idei i dzieł Wagnera. Zainspirował również powstanie słynnego dzieła Fryderyka Nietzschego, które także było jednym z najważniejszych traktatów dotyczących wagnerowskiej estetyki. 

Twórcza aktywność jaworskiego pisarza sprawiła, że jego nazwisko wiąże się z biografiami dwóch wielkich, wpływowych XIX-wiecznych niemieckich autorów. 

Podwójne życie niezwykłego lekarza z Kudowy: leczył księcia anarchistów i wybitnych noblistów (Raphael Friedeberg – między sudeckim uzdrowiskiem a alpejską komuną na „Górze Prawdy”)

Na jego nazwisko można natrafić między innymi w międzywojennych książkach adresowych Hrabstwa Kłodzkiego, ale też w biografiach takich osób, jak Hermann Hesse czy Piotr Kropotkin. Bez Friedeberga nie ma też poważnej literatury na temat działalności ruchu Lebensreform i komuny w szwajcarskiej Asconie w Alpach Lombardzkich. Chodzi o wyjątkową osadę Monte Verità, którą odwiedzali słynni pisarze, muzycy, artyści, naukowcy, myśliciele i działacze na początku XX wieku. Ta oaza „odmieńców” zapowiadała nadejście ruchu hippisowskiego kilkadziesiąt lat później! 

Przez 20 lat Friedeberg mieszkał i działał w dwóch skrajnie odmiennych rzeczywistościach! O niezwykłym życiu i kontaktach lekarza z Kudowy. 

A gdyby tak w Karkonosze? – jak Nietzsche z przyjaciółmi planował urlop w Cieplicach (uczennica Freuda, autor koncepcji nadczłowieka i teoretyk moralności w „pitagorejskim trójkącie”)

Młoda kobieta na wozie ciągniętym przez dwóch filozofów. To zdjęcie przeszło do historii. Był rok 1882. Kwitła krótka, ale intensywna i burzliwa relacja w niezwykłym trójkącie miłosno-przyjacielskim. Widzimy Lou Andreas-Salomé, która została później cenioną wychowanicą samego Freuda, przed nią Fryderyk Nietzsche, jeden z kultowych filozofów, oraz Paul Rée, lekarz próbujący swoich sił w filozofii moralności. 

Zbliżało się lato. Wyjątkowe. Grupa przyjaciół znajdowała się w kręgu wielbicieli Wagnera, który przygotowywał II festiwal swojej twórczości. Na afiszu znalazło się najnowsze – i jak się okazało ostatnie – dzieło kontrowersyjnego kompozytora. Ale festiwal w Bayreuth to nie wszystko. Gdzie można spędzić spokojnie czas, zanim gwar doniosłego wydarzenia kulturalnego pochłonie towarzystwo? Wybór padł na „urokliwe, wygodne... i tanie”(!) górskie uzdrowisko. Cieplice w Karkonoszach. 

Powstanie Tkaczy Śląskich w Górach Sowich (1844) – wybrane konteksty

Zryw tkaczy z Bielawy (Langenbielau) i Pieszyc (Peterswaldau) na Dolnym Śląsku, domagających się podniesienia płac oraz poprawy warunków bytowych, był niezwykle ważnym, ponadregionalnym aktem społecznym. Stał się tematem debat z udziałem wybitnych filozofów, socjologów, polityków i artystów. 

Wolff – "Wilk" proletariatu z Dolnego Śląska – między Marksem i Engelsem a Hauptmannem (#CIEKAWOSTKI)

W dziejach zapisał się jako bliski przyjaciel Marksa i Engelsa. „Kapitał” - jedno z najczęściej cytowanych dzieł nauk społecznych, którego osobisty rękopis znajduje się na liście programu UNESCO Pamięć Świata – został dedykowany właśnie jemu. Dolnoślązakowi, publicyście, nauczycielowi. Wyrwał się – pokonując ogromne przeszkody - z ubóstwa i niedoli pańszczyzny. Jego relacje dotyczące wyzysku śląskich robotników, szczególnie tkaczy stały się bazą dla Hauptmanna, który napisał na ich podstawie „Tkaczy”. Naturalistyczny dramat, który zapewnił temu pisarzowi nagrodę Nobla. 

O niezwykłej postaci – „Wilku” – który walczył o prawa proletariatu. 

Prawa zwierząt, XIX-wieczny aktywizm i wrocławskie kontrowersje – o kampanii przeciw wiwisekcji (ciekawostki)

Do dziś – ku przerażeniu miłośników zwierząt – w zaciszu laboratoriów i placówek naukowych robi się testy i eksperymenty na żywych organizmach. Leki, kosmetyki, nowe technologie... – postęp odbywa się kosztem zwierząt, powodując ich cierpienie oraz śmierć. Na problem zwracali uwagę humaniści już przed wiekami. Spore zamieszanie wywołała głośna polemika między obrońcami a przeciwnikami wiwisekcji pod koniec XIX wieku w Niemczech. Był to pierwszy tak aktywny protest w obronie praw zwierząt, na co zwrócili uwagę filozofowie, artyści i media na całym świecie. 

W sprawie pojawia się ważny wątek wrocławski. Okazuje się, że Dolny Śląsk zapisał się... niechlubnie w kwestii eksperymentów na żywych organizmach. I nie chodzi tu tylko o zwierzęta, ale i o wątpliwe moralnie badania na ludziach! 

Czerwona Róża we wrocławskiej celi (Róża Luksemburg w więzieniu na Dolnym Śląsku i inne ślady)

Róża Luksemburg była kobietą niezwykłą – już pod koniec XIX wieku mogła się pochwalić doktoratem z ekonomii. Dziś uchodzi za postać kontrowersyjną – z uwagi na poglądy i biografię. Zasłynęła jako działaczka, ideolożka polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego. Pod koniec I wojny światowej była więziona. Przez ponad rok przebywała w celi wrocławskiego więzienia. Po opuszczeniu jego murów czekały ją intensywne dwa miesiące i tragiczna śmierć. 

Zamordowana w czasie niemieckich rozruchów powojennych działaczka stała się międzynarodowym symbolem. Do dziś jest często cytowana - zarówno przez ideologicznych sympatyków, jak i wrogów i niezmiennie wywołuje skrajne emocje. Na Dolnym Śląsku była kilkukrotnie. Znała też i komentowała dzieła słynnego śląskiego pisarza. 

Niespokojny filozof buntowników i jego dolnośląscy koledzy (Nietzsche oraz Gersdorff i Fuchs + list z Krzyżowej)

Nietzsche jest kultowym filozofem, który wywarł ogromny wpływ na myśl w XX wieku. Zmarł w 1900 roku i już wtedy fascynował głównie środowiska anarchistyczne i lewicowe zarówno w Europie, jak i Ameryce. Jego idee zostały następnie wypaczone i wykorzystane przez ideologów systemów totalitarnych, w tym niemieckiego nazizmu. Kojarzony jest z nihilizmem, modernizmem, rewolucyjnym podejściem do kwestii estetyki i moralności oraz krytyką chrześcijaństwa. Sam uchodził za zbuntowanego członka obozu wielbicieli Wagnera i Schopenhauera. Otoczony był własnym kręgiem przyjaciół i wielbicieli. W tym gronie wyliczyć można osoby związane z Dolnym Śląskiem. 

Dwóch przyjaciół Nietzschego o imieniu Carl – jeden mieszkał w Jeleniej Górze, drugi w okolicach Zawidowa. Znana jest ich korespondencja z filozofem oraz ciekawe okoliczności ich wieloletniej znajomości. 

Umiłowanie mądrości (wielcy i wpływowi filozofowie oraz Dolny Śląsk i Dolnoślązacy – wybór kontekstów): Böhme, Kant, Schopenhauer, Voltaire, Nietzsche, Goldman, Adorno

Dedykacja Kanta dla Dolnoślązaka, listy do Voltaire'a z Dolnego Śląska, Schopenhauer na Śnieżce, Adorno i śląski poeta, kolega Nietzschego z Jeleniej Góry, mistyk z Łużyc w dolnośląskim zamku, amerykańska anarchistka komentuje noblistę z uzdrowiska oraz inne ciekawostki. 

Filozofia to właśnie tytułowe umiłowanie mądrości – sięgająca antyku zdolność i chęć człowieka do badania natury bytu i rzeczywistości, problemów poznania, a także formułowania norm etyki i opisywania zasad logiki. To dążenie do całościowego zrozumienia świata i człowieka oparte na systemach i rozważaniach. Trwale związane z nauką, religią czy polityką. 

Voltaire, Fryderyk Wielki, Kandyd i listy z Dolnego Śląska (o filozofie, władcy i ich korespondencji)

Voltaire zasłynął jako symbol XVIII wieku, filozof, który przyjaźnił się z władcami i zabierał zdecydowany głos w ważnych i kontrowersyjnych kwestiach. Czytany był i interpretowany przez pokolenia wpływowych myślicieli i twórców. Z jego poglądami i życiem wiąże się też wiele kontrowersji. Złożona relacja łączyła go z Fryderykiem II, słynnym władcą Prus, na którego dworze nawet przebywał. Z 1759 roku pochodzą listy, które król pisał do francuskiego filozofa z.... Wrocławia, Bolkowa i Kamiennej Góry (rok wcześniej też z Krzeszowa)! Tego samego roku Voltaire wydał swoją powiastkę „Kandyd”. 

Post 666: Bramy metafizyki - numerologiczne i profetyczne ciekawostki z Dolnego Śląska (wybór kontekstów)

Liczba 666 ma wyjątkowe miejsce w kulturze, religiach i matematyce. Najbardziej kojarzona jest z tzw. Liczbą Bestii, która pojawia się na kartach 13. księgi Apokalipsy. Stosując kod numerologiczny zwany gematrią, wywodzący się z Kabały, przypisywano wartość tej liczby różnym postaciom w dziejach, m.in. Neronowi, ale i Lutrowi czy też... papieżom! Rozmaite numerologiczne ciekawostki, a także apokaliptyczne konteksty pojawiają się w historii Dolnego Śląska. Dotyczą nie tylko mistycznych i eschatologicznych wizji, ale i.... muzyki wielkiego Bacha! 

O liczbie, która stała się symbolem, a także o fascynatach kodów liczbowych i zagadek metafizyki oraz przepowiedni. Wybór ciekawostek związanych z Dolnym Śląskiem i Dolnoślązakami.

Filozof z memów na Śnieżce i inne koincydencje (Schopenhauer i Dolny Śląsk oraz Sudety)

Nawet, jeżeli nie znasz nazwiska „najbardziej pesymistycznego” filozofa XIX wieku, z pewnością kojarzysz memy z jego wizerunkiem. Zjawisko wykorzystania sławy i dorobku Arthura Schopenhauera – bo o nim mowa – w świecie internetowych satyrycznych obrazków stało się międzynarodowym fenomenem, o którym pisały media. Urodzony w Gdańsku myśliciel jako nastolatek zdobył Śnieżkę. To nie koniec związku jego nazwiska z regionem. 

W 2019 roku minęła 200. rocznica wydania epokowego dzieła- traktatu „Świat jako wola i przedstawienie” Schopenhauera. Dzieło miało wpływ na całe pokolenia artystów, myślicieli i czytelników. Wyszło spod pióra 30-letniego bystrego samotnika, który z całą pewnością nie patrzył na świat przez różowe okulary. Czy jako 16-latek wchodzący na Śnieżkę mógł przeczuwać, że stanie się epokowym influencerem? 

Analizując lirykę Ślązaka – Adorno i Eichendorff (+ wrocławscy laureaci nagrody Adorno-Preis)

W 2019 roku mija 50. rocznica śmierci wielkiego filozofa, socjologa i badacza muzyki oraz literatury, Theodora W. Adorno. To właśnie on w 100-lecie śmierci Josefa von Eichendorffa, uznanego śląskiego poety, wygłosił ważny esej na temat recepcji dzieł liryka związanego z Wrocławiem i Nysą. 

pomnik Eichendorffa w  Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu 

Czytelnicy mojego bloga już zetknęli się z postacią poety. Na jego pomniki i pamiątki po nim natrafiłem we Wrocławiu i Nysie, a także w zamku Jánský vrch na obszarze historycznego Dolnego Śląska w Czechach. Z kolei jego twórczość wspominałem przy okazji tekstów o św. Jadwidze czy Straussie, a także o pięknych zachodach słońca. 

Czerwona Emma oraz „Tkacze” Hauptmanna

Słynny noblista z Szczawna-Zdroju fascynował i zachwycał, a także budził kontrowersje daleko poza regionem, nawet poza Europą. Jedną z propagatorek twórczości postępowego Ślązaka była znana i interpretowana po dziś aktywistka Emma Goldman, która wspomina dzieła Hauptmanna w swoich esejach i artykułach opublikowanych na początku XX wieku w USA. 

W 2019 roku minęła 150. rocznica urodzin „najniebezpieczniejszej kobiety USA” początku ubiegłego wieku – bo tak nazywano waleczną feministkę i anarchistkę. Urodziła się w Kownie, mieście, w którym równo pół wieku wcześniej pracował wieszcz Adam Mickiewicz. W swoich pismach autorka poruszyła m.in. sprawę buntu tkaczy z Gór Sowich oraz dzieła śląskiego pisarza, który opisał wydarzenie w dramacie "Die Weber" (De Waber). Mijająca 175. rocznica tego protestu oraz 125. premiery sztuki to również dobra okazja, by przypomnieć o intelektualnym związku Goldman i Hauptmanna. 

Filozof z Królewca i reformator z Czarnego Boru - o Kancie i Zedlitzu, czyli dedykacja z kultowej "Krytyki czystego rozumu"

Jedno z najważniejszych dzieł filozoficznych rozpoczyna się dedykacją dla śląskiego miłośnika nauki. Immanuel Kant, wpływowy filozof epoki oświecenia, symbolicznie ofiarował swoją „Krytykę czystego rozumu” ministrowi i twórcy matury z Czarnego Boru! 

Losy dwóch prominentnych postaci nauki oświecenia były splecione, choć bohaterowie tego tekstu znali się jedynie korespondencyjnie. Kant w zasadzie nigdy nie opuścił Królewca w Prusach Wschodnich. Jego wielbiciel i promotor, von Zedlitz, pochodził z śląskiej prowincji.