Rzymskie echa na Dolnym Śląsku – architektoniczne i artystyczne inspiracje (GALERIA i ciekawostki!)

Rzym, nazywany Wiecznym Miastem, jest symbolem kultury europejskiej. Przez wieki był stolicą starożytnego imperium, następnie wywierał wpływ na cały świat za pomocą sztuki i religii. Wielkie dziedzictwo stolicy Włoch widoczne jest też na północ od wspaniałego miasta – również na Dolnym Śląsku. W wielu miejscowościach można podziwiać niezwykłe budowle inspirowane rzymskimi pierwowzorami. Co więcej jedno z miast historycznie leżących na Dolnym Śląsku nazywane było „Śląskim Rzymem”! 

Co wspólnego z Rzymem ma Wrocław, Krzeszów, Sośnica, Nysa, Góra, Kłodzko a także inne miejsca?

Kolosy-symbole: Hala Stulecia we Wrocławiu a Royal Albert Hall w Londynie (ciekawostki)

Dwa niezwykłe obiekty są skarbami architektury. Starsza, londyńska hala reprezentuje jeszcze historyzujące tendencje i starsze technologie. Metr wyższa i mogąca pomieścić dwa razy większą widownię wrocławska hala jest ponad 40 lat młodsza i znacznie bardziej nowoczesna w stylu, jak i zastosowanych nowinkach budowlanych. 

Rudawska Szwajcarka i alpejski Schweizerhaus – romantycznym szlakiem królowej-miłośniczki gór (GALERIA + ciekawostki)

Szukając architektonicznych paraleli i historycznych nawiązań, pokonamy ponad 600 km dystansu między ciekawymi XIX-wiecznymi obiektami górskimi. Z okolic zamku w Karpnikach trafimy prosto pod słynny Neuschwanstein. 

Co łączy Góry Sokole z Alpami Bawarskimi? Klimatyczne schronisko na zboczu Krzyżnej Góry ma "młodszego brata" w alpejskiej dolinie grzmiącego strumyka Pöllat. W 1850 roku królowa bawarska Maria otrzymała od męża, króla Maksymiliana II, w prezencie chatkę – kopię jej ukochanej leśniczówki, w której zakochała się podczas pobytu w Rudawach Janowickich. 

Quodlibet: nimfa z „perły Łużyc i Śląska” oraz bogini z parku pałacowego na Ziemi Kłodzkiej vs. Królowa Luwru: Wenus z Milo

Posąg Wenus z Milo to jedna z najbardziej znanych rzeźb antycznych. Została ona odkryta 200 lat temu i szybko zyskała sławę. Półnaga bogini z marmuru jest nie tylko do dziś podziwiana, ale i naśladowana oraz kopiowana. Na ślady jej chwały możemy natrafić na Dolnym Śląsku i w okolicach. 

Wpływu Wenus dopatrywano się m.in. w rzeźbie z pięknej fontanny w Goerlitz, miasta, które w chwili powstania zabytku było częścią śląskiej prowincji. Z kolei kopię starożytnej Afrodyty możemy podziwiać w parku pałacu w Trzebieszowicach koło Lądka-Zdroju. 

Chełmiec a Drachenfels (GALERIA + ciekawostki)

Na przełomie XVIII i XIX wieku romantyczne gotyckie ruiny stały się atrakcjami turystycznymi. Wielką sławę już na początku romantycznego stulecia zyskał zamek Drachenfels z nadreńskiego pasma Siedmiogórza. W 1888 roku na Chełmcu koło Wałbrzycha i Szczawna-Zdroju otwarta została wieża widokowa w stylu „künstliche ruine“. Przypominana właśnie oddalony 800 km od Gór Wałbrzyskich architektoniczny wzorzec.

Co ciekawe zaledwie 1,3 km od zamku Drachenfels w 1913 roku zamieszkały na Dolnym Śląsku artysta zbudował ciekawą atrakcję, która do dziś przyciąga tam turystów. 

Od zarazy, głodu, wojny, żywiołu... kolumny wotywne (GALERIA: Dolny Śląsk vs. Rzym/Wiedeń/Praga)

Barokowa religijność objawiała się budową niesamowitych świątyń, ale i ciekawych obiektów małej architektury, wkomponowanych w krajobraz miast i obyczajowość epoki. Pamiątką po burzliwych czasach wojen, zaraz, pożarów i powodzi są właśnie kolumny wotywne, które mają niekiedy funkcję tzw. słupów morowych (Pestsäule). Poświęcone są wspomożycielom, patronom, którzy mają chronić przed klęskami pomoru, wojny i żywiołów oraz ratować od ich skutków. Ponad nimi króluje przedstawienie Matki Bożej lub Trójcy. 

Takie artystyczne konstrukcje o religijnej funkcji wznoszono od początku XVII wieku w miastach, które cudem ocalały przed jakimś zagrożeniem, lub też chciały się wkupić w łaskę niebiańską, by uniknąć powtórnego nadejścia tragedii. 

W stylu smoka – Cieplice vs. Oslo i nie tylko (Skandynawskie klimaty w Sudetach: Pawilon Norweski + Wang i mity)

Nie sposób nie zatrzymać się obok niezwykłego budynku w Cieplicach Śląskich - Zdroju, dzielnicy Jeleniej Góry Obiekt wzorowany był na dziele norweskiego mistrza, który tworzył w tzw. stylu smoka. Co łączy tę budowlę z... kościołem Wang, średniowiecznym norweskim zabytkiem przywiezionym w XIX wieku w Karkonosze? O ciekawych związkach dalekiej, skandynawskiej północy z najwyższymi górami Dolnego Śląska na wybranych przykładach. 

W poszukiwaniu architektonicznych i kulturalnych ciekawostek zaglądałem na południe. Do Włoch i innych krajów. Teraz czas na północne klimaty! 

Cesarska łaska pod dyktando Szwecji (byłe kościoły ewangelickie w Kamiennej Górze i Jeleniej Górze vs. Sztokholm)

Dwa sakralne zabytki, które przedstawię w tym wpisie, stanowią ważne świadectwo aktywności ewangelików na Śląsku. Ilustrują też burzliwe dzieje tego wyznania, jak i regionu. Murowane świątynie mają po 300 lat i można na ich przykładzie również doświadczyć ciekawych wrażeń artystycznych. Oto u stóp Sudetów, w dolinach nad Bobrem powstały kościoły przypominające najsłynniejszy obiekt sakralny... Szwecji.

Chrześcijanie, którzy poszli w ślad za Lutrem, nie mieli łatwego życia na Śląsku w XVII wieku. Wojna 30-letnia i czasy po niej to trudne chwile dla Ślązaków. Pod władzą katolickiego cesarza mieli ograniczone swobody. Zabrano im kościoły. Zakazano wznoszenia nowych. Ingerencja obcego mocarstwa wreszcie doprowadziła do okazania im aktu łaski. Przypominają o tym właśnie Kościoły Łaski. Przedstawię dwa z nich. 

Święty Grób – Jerozolima vs. sudeckie zabytki (Krzeszów, Wambierzyce i Görlitz)

To druga – po Świętych Schodach – postna część cyklu porównująca słynne architektoniczne miejsca z ich kopiami oraz inspiracjami na Dolnym Śląsku i nie tylko. Tym razem zobaczymy, jak dawni śląscy i łużyccy artyści przenieśli na ich ziemie wzór tzw. edykuły Grobu Pańskiego, czyli konstrukcji, która znajduje się w najważniejszej chrześcijańskiej świątyni Jerozolimy. Takie „Sanctum Sepulchrum” czy też „Sepulcrum Domini” powstały przez wieki w ważnych ośrodkach religijnych. Poniżej omówienie dwóch grobów ze szlaków tzw. Via Sacra oraz z wambierzyckiej kalwarii.

Repliki grobów, zwane też cenotaf (kenotaf, kenotafium, z greckiego κενοτάφιον kenotaphion, od κενός, „pusty” i τάφος „grób”) to zjawisko powszechne w kulturze od wieków. W przypadku grobu Chrystusa zyskało wymiar szczególny.

Quodlibet: Scala Sancta – Jerozolima – Rzym – sudeckie sanktuaria (Krzeszów, Wambierzyce)

Zgodnie z legendą niezwykły zabytek do Rzymu prosto z Jerozolimy sprowadziła w IV wieku sama św. Helena, cesarzowa. Od wieków Święte Schody są ważnym elementem budowli kalwaryjnych. Oryginalne, biblijne stopnie zaliczają się do relikwii związanych Jezusem. Przechowywane są w kaplicy przy bazylice św. Jana na Lateranie. Na całym świecie znajduje się wiele ich kopii. Znajdziemy takie też w Sudetach na trasie Głównego Szlaku Sudeckiego. 

Zwiedzimy je na przykład w Krzeszowie i w Wambierzycach. 

Quodlibet – Sykstyna w wiejskim kościele (Watykan vs Krzeszów)

Przy potężnej bazylice bezwieżowy kościół bracki św. Józefa wygląda trochę jak szara myszka. Warto jednak poznać wspaniałości tej niezwykłej świątyni. To nie tylko pamiątka chwały śląskiego klasztoru cystersów, perła baroku, ale i świadectwo żywego zainteresowania mistyką biblijną w dobie kontrreformacji. Nie bez powodu o freskach w kościele mówi się, że to największa Szopka, a sam kościół nazywa się "śląską Sykstyną". 

Kolejna część mojego cyklu, w którym zestawiam architektoniczne i artystyczne inspiracje oraz paralele. Będzie dwóch Michałów i niezwykłe malunki. 

widok na klasztor z Góry św. Anny (po prawej od bazyliki z wieżami stoi kościół św. Józefa, w tle Karkonosze ze Śnieżką)

Legnica vs Florencja – śląski teatr niczym pałac rywali Medyceuszy (GALERIA/ ciekawostki)

Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy to niezwykle ważna na mapie Dolnego Śląska placówka kulturalna. Nie mniej ciekawa jest siedziba tej instytucji. XIX-wieczny gmach w samym sercu miasta przypomina włoski renesans. Architekt obiektu, Carl Ferdinand Langhans, syn słynnego mistrza klasycyzmu od Bramy Brandenburskiej, wzniósł dla legniczan budynek inspirowany historycznym toskańskim wzorcem.

Langhans (Młodszy), podobnie jak jego ojciec, przyjmował zlecenia dotyczące architektury teatralnej. Jego bodaj najsłynniejszym dziełem jest Opera Wrocławska. Miał też swój udział w odbudowie i projektowaniu scen w Berlinie i Lipsku. Legnickie dzieło tego mistrza również zasługuje na uwagę.

Mysłakowice vs. Pompeje (z cyklu "Quodlibet: w czasie i przestrzeni")

Gminna wieś u stóp Karkonoszy ma ciekawy zabytek. To Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa. Położony jest około 1700 km od zniszczonego starożytnego miasta u stóp Wezuwiusza. Mniej więcej tyle samo lat minęło od wybuchu wulkanu po wybudowanie świątyni... którą zdobią dwie marmurowe pompejańskie kolumny! Skąd ten unikat w Sudetach? 

Choć Śnieżka wygląda jak wulkan, i bywa z nim mylona, nie jest to wzniesienie podobne do Wezuwiusza. U stóp najwyższej góry Sudetów jest jednak kulturalna pamiątka z wulkanicznej Italii.

Quodlibet: przebłysk barokowego Rzymu w Krakowie

Z Książa, któremu poświęcony był pierwszy odcinek quodlibetu, przenosimy się do Krakowa. W stolicy Małopolski zobaczymy architektoniczne dzieło, które da nam wrażenie pobytu w Rzymie! To wspaniały i ciekawy kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Patrząc na niego, można mieć wrażenie, że widzimy przed sobą chiesa di Santa Susanna alle Terme di Diocleziano albo też inną rzymską świątynię, chiesa del Santissimo Nome di Gesù. 

Barokowe arcydzieła z Wiecznego Miasta stanowią wzór dla wielu późniejszych świątyń. Pięknym tego przykładem jest właśnie krakowski kościół przy ul. Grodzkiej. Ten sakralny skarb ciekawy jest też z kilku innych powodów. O tym dalej.

pod kopułą krakowskiego kościoła 

Quodlibet: Książ vs. Pellerhaus

Jak nie jechać 500 km, a zobaczyć najsłynniejszy zabytek Norymbergi? Wystarczy odwiedzić... zamek Książ.

Niedawno odbyła się podniosła uroczystość związana z otwarciem dziedzińca zniszczonego podczas II wojny światowej renesansowego pałacu Pellerhaus w Bawarii, konkretnie w Norymberdze. Budynek w mieście Dürera, Pachelbela czy Sachsa uchodził za perłę architektury. Został zmasakrowany.