Francuskie „love story” z końca XVIII wieku z akcją osadzoną na Mauritiusie zainspirowało wielu artystów. Opowieść o Pawle i Wirginii wpłynęła na literaturę, sztuki plastyczne, muzykę i film!
4.jpg)
Kiedy myślimy o czymś romantycznym, chodzi nam zwykle o…? No właśnie. To coś związanego z miłością, zakochaniem? A może miejsce, rzecz, nastrój tajemniczy, a zarazem nostalgiczny? Czy jest to raczej "coś" przenikające historię lub naturę, w jakiś sposób oddziałujące na nas? Romantyczność jest złożona, podobnie jak sam romantyzm, który trudno dokładnie osadzić w ramach czasowych i stylistycznych. Dolny Śląsk i okolice także stanowiły bardzo ważny region... romantyzujący. Tutaj romantycy tworzyli, stąd czerpano romantyczne wątki. Nam pozostały do dziś m.in. romantyczne ruiny i romantyczne parki, a także romantyczna liryka i muzyka.
Niedźwiedzie jednym kojarzą się ze zwierzyną leśną, innym z charakterystycznym gwiazdozbiorem, jeszcze innym z ulubioną maskotką czy miodem. Drapieżne misie są niewątpliwie obecne w kulturze. Polowano na nie („Pan Tadeusz”!) dla sportu i pożywienia, a także chwytano jako zwierzęta np. cyrkowe czy hodowlane w zoo („Bärenzwinger” – to jedna z najstarszych części wrocławskiego zoo). Opowiadano o nich bajki i przysłowia. Pisano o nich wiersze i pieśni. Przedstawiano je na obrazach i rzeźbach. Niedźwiedzie były nawet w pradawnych czasach zwierzętami kultowymi (rzeźba ze Ślęży!). Są symbolem dzikości, siły, ale i oddania. Jaskinia Niedźwiedzia w Sudetach uchodzi za jedną z najpiękniejszych w Polsce i Europie.
Mam dla Was wdzięczny i skoczny temat. Zające i króliki! Tropem futrzaków z długimi uszami trafimy m.in. do Wrocławia i Legnicy, ale i na karty książek, w tym poezji, dawnych przysłów i nazw geograficznych. Zajrzymy do herbarza i…. browaru.
Stosunek do śniegu można mieć różny… Niewątpliwie, mieszkając na Dolnym Śląsku, ma się z nim kontakt. Są miejsca, które z białym opadem są związane niemal cały rok! W Karkonoszach są zakątki, w których śnieg może utrzymywać się nawet od pierwszych opadów we wrześniu do czerwca! Poza górską częścią regionu śnieg nie jest aż tak wiernym towarzyszem krajobrazu. Ale śnieg to nie tylko pogoda i natura, to również temat w kulturze. Motyw literacki, malarski, wreszcie jakże istotny czynnik związany ze sportem. Mam dla Was wpis o najróżniejszych śnieżnych ciekawostkach związanych z Dolnym Śląskiem i Sudetami.
Oblicza śniegu: od nazw własnych, przez atrakcje turystyczne po dzieła kultury, w tym literaturę i sztuki plastyczne.
"Geniusz toruje sobie własne ścieżki,/ początek kariery może być nawet w kuchni./ Spójrz, oto jest Lully mały,/ przykład, że takie cuda się zdarzały! [...]” - napisał w powstańczym roku 1844 Gustav Freytag, śląski pisarz. Wiersz dotyczy francuskiego kompozytora z XVII wieku. Jest częścią cyklu „obrazków” dedykowanych śląskim tkaczom „Soirée zum Besten der schlesischen Weber am 16. März 1844”. Lully faktycznie zrobił oszałamiającą karierę, jak na syna młynarza, który zaczynał jako pomocnik domowy Mademoiselle de Montpensier.
Oczekiwanie na wysyp grzybów i emocje grzybobrania to stałe tematy towarzyskie, a nawet prasowe późnego lata i jesieni. Grzyby to nie tylko kulinarny skarb lasów, ale i setki lat badań, odkrycia, a także fascynująca sfera wpływu grzybów na naszą kulturę. Grzyby goszczą w literaturze, są też inspiracją do nazywania miejsc i przedmiotów kojarzonych z tymi tajemniczymi organizmami. Grzyby to także zagrożenie: niszczenie upraw, choroby i śmierć!
Na górskim południu Dolnego Śląska sezon grzewczy na poważnie zaczyna się już z nadejściem klimatycznej jesieni, czyli we wrześniu. Wtedy w Sudetach pojawiają się nie tylko przymrozki, ale nawet opady śniegu. I tak do wiosny. Od stuleci ludzie żyjący w klimacie północy miesiącami muszą walczyć z chłodem. Są z tym związane zabytki materialne: kominki, piece, kominy, a także miejsca, w których historycznie wydobywano czy też przygotowano opał: węgiel, gaz. Zdarza się, że konstrukcje i przedmioty związane z ogrzewaniem sią niezwykle kunsztowne, piękne, intrygujące i niespotykane!
Przestawiłem już przegląd wież – dzięki którym możemy "oderwać się" od ziemi i zbliżyć do żywiołu powietrza. Tym razem chciałbym przyjrzeć się studniom – dzięki nim poprzez ziemię, zbliżamy się do wody! Od stuleci drążone w skale i kopane w ziemi, pozwalają nam na pozyskiwanie życiodajnej cieczy. Były nieodzowną częścią życia ludzi w czasach, kiedy nie było wodociągów i kanalizacji. Do dziś podziwiać możemy wiele zabytkowych studni.
W rodzinnej Legnicy ma swoją ulicę przy Akademii Rycerskiej. Zrobił międzynarodową karierę. Znał się z najwybitniejszymi kompozytorami i wykonawcami muzyki operowej, filharmonicznej i rozrywkowej XIX wieku. Jego utwory wciąż są wykonywane i nagrywane. Dzięki niemu Moniuszko usłyszał w Warszawie muzykę Wagnera. Jego słynna orkiestra była podziwiana przez Nietzschego, Hauptmanna, a nawet opisana w bestsellerowej niemieckiej powieści oraz w polskich dziełach literackich! Muzycy z kapeli legnickiego mistrza założyli zespół, który dziś słynie jako Filharmonicy Berlińscy.
1.jpg)
Miała 18 lat, kiedy spotkała pięć lat starszego Hauptmanna, początkującego pisarza. W wieku 26 lat, będąc pod wrażaniem słynnych „Tkaczy” śląskiego pisarza, zaczęła tworzyć swój przełomowy cykl grafik „Ein Weberaufstand”, który wstrząsnął Wielką Berlińską Wystawą Sztuki. Käthe Kollwitz i Gerharta Hauptmanna łączyła pasja w ukazywaniu ludzkiego dramatu, naturalistyczne odzieranie cierpienia z sentymentu romantycznego. Korespondowali ze sobą. W 1923 roku Kollwitz, jako matka okaleczona śmiercią syna na wojnie, wydała cykl „Abschied und Tod” (Pożegnanie i śmierć). Hauptmann, wówczas Noblista literacki, napisał do tej publikacji wstęp pod tytułem „Das heilige Leid” (Święte cierpienie).
Mitologie grecka i rzymska, choć należące do kultur antycznych, inspirowały i inspirują od stuleci artystów i pisarzy. Także na Dolnym Śląsku znajdziemy ciekawe przykłady tego wpływu! W tym wpisie o mitycznym władcy wiatru wiejącego z północy! Boreasza znajdziemy na dziedzicu zamku Książ w Wałbrzychu! Ten sam bohater pojawił się w „Metamorfozach” Owidiusza, które zainspirowały wspomnianą rzeźbę, ale też w utworach muzycznych baroku, a nawet w.... bożonarodzeniowej pieśni śląskiego liryka – Opitza.
Wybrałem kilka utworów wokalnych, które powstały w XIX wieku do słów wierszy z podobnego czasu. Są to dzieła, które napisali poeci bądź kompozytorzy w różny sposób związani z Dolnym Śląskiem – niektórzy mieszkali w regionie, inni często go odwiedzali. Oto różne motywy i aspekty związane z macierzyństwem. Będą to kompozycje związane z takimi twórcami, jak: Eichendorff, Chopin, Chamisso, Brahms, Strauss, Wagner, Goethe czy Mahler.
Rzym, nazywany Wiecznym Miastem, jest symbolem kultury europejskiej. Przez wieki był stolicą starożytnego imperium, następnie wywierał wpływ na cały świat za pomocą sztuki i religii. Wielkie dziedzictwo stolicy Włoch widoczne jest też na północ od wspaniałego miasta – również na Dolnym Śląsku. W wielu miejscowościach można podziwiać niezwykłe budowle inspirowane rzymskimi pierwowzorami. Co więcej jedno z miast historycznie leżących na Dolnym Śląsku nazywane było „Śląskim Rzymem”!
Wielkanoc kojarzy nam się głównie z rzeżuchą, bukszpanem, baziami, wierzbą, barwinkiem czy narcyzami. Są też jednak inne ciekawe rośliny oraz grzyb kulturowo związane z postem oraz męką i zmartwychwstaniem Chrystusa. Związki z Wielkanocą ukryte są w dawnych ludowych, ale i oficjalnych naukowych nazwach tych organizmów i niezwykłych skojarzeniach!
Wybrałem 10 pięknych pieśni, których słowa napisali poeci związani z Dolnym Śląskiem, m.in. mieszkańcy Wrocławia! Trzej poeci, których wiersze cytuję, żyli i tworzyli we Wrocławiu w różnym okresie w I połowie XIX wieku. Muzykę do ich lirycznych miniatur napisali wielcy mistrzowie pieśni, od Schuberta, przez Schumanna, Wolfa, Brahmsa, po… Pendereckiego! Także niektórzy mistrzowie kompozycji mieli osobiste bądź pośrednie związki z stolicą Śląska.
Karkonosz ma więcej imion niż i tak różnorodnych oblicz. Wieczny Duch Gór, zamieszkujący Sudety, inspiruje od setek lat! Powstało mnóstwo obrazów, rzeźb, książek związanych z tym niezwykłym bohaterem legend górskich. Także kompozytorzy inspirowali się Liczyrzepą. Niektóre z ich utworów do dziś są wykonywane i nagrywane. Inne istnieją jako zapisy nutowe, które czekają na ożywienie.
Zachwycamy się ich barwnymi skrzydłami. Wykorzystujemy ich kokony, z których wytwarzamy jedwab. Są symbolem ulotności, duchowości, piękna, ale i śmierci oraz przemijania. Motyle żyją w niemal wszystkich zakątkach świata, fascynując ludzi swoim niezwykłym życiem i metamorfozą. Inspirują artystów. Są kolekcjonowane i badane. Jedne sprzyjają człowiekowi, inne są uznawane za szkodniki. Nasze relacje z motylami są złożone i bogate! Także dolnośląskie i sudeckie konteksty wnoszą wiele interesujących zagadnień do niezwykłego świata „łuskoskrzydłych”.
Smetana zalicza się wielkich narodowych kompozytorów czeskich. To, obok Dvořáka, najlepiej znany hudební skladatel naszych sudeckich sąsiadów. „Wełtawa” Smetany z cyklu poematów symfonicznych „Moja Ojczyzna” oraz jego opera „Sprzedana narzeczona” są znane melomanom na całym świecie. Innym ciekawym dziełem tego romantycznego twórcy jest opera „Pocałunek”, czyli „Hubička” z 1876 roku. Akcja dzieła dzieje się w karkonoskiej wsi! Z okolicami Sudetów kompozytora łączyło całkiem sporo. Na ślady jego związków z górskim regionem natrafić można w kilku ciekawych miejscach.
