„A jako zstępuje deszcz i śnieg z nieba". Pastor-poeta związany z Żarami, Żaganiem i Kożuchowem oraz kantata J.S.Bacha (muzyczna ciekawostka z poezją śląsko-łużyckiego pogranicza)

Bach wielokrotnie sięgał po twórczość poetycką liryków z Dolnego Śląska, o czym pisałem na blogu i mówiłem na moich wykładach. Tym razem chciałbym napisać kilka słów o jednej z moich ulubionych kantat mistrza z Lipska. Słowa do tego dzieła napisał pastor związany z Żarami na Łużycach Dolnych, związany również z dolnośląskimi miastami Żaganiem i Kożuchowem. Kantata odwołuje się do izajaszowej metafory, którą Bach przekomponował w niezwykły świat dźwiękowy. W sinfonii usłyszeć można padający deszcz i śnieg! 

Na tropie kontekstów związanych z geniuszem baroku. 

Unikatowa kantata Bacha do słów poety z Dolnego Śląska! Tekst został opublikowany we Wrocławiu w 1630 roku, muzyka powstała w Lipsku w 1724 roku

Jan Sebastian Bach w 1723 roku został kantorem w Lipsku. Jego pierwszym szefem był… profesor Ludovici, konrektor pochodzący z Kamiennej Góry na Dolnym Śląsku. Wielki barokowy kompozytor napisał w Lipsku wiele swoich najznakomitszych dzieł. Niektóre z nich mają intrygujący związek z Dolnym Śląskiem! To m.in. kantaty, chorały, arie napisane do tekstów, które stworzyli poeci dolnośląscy. Tak właśnie jest z kantatą „Was willst du dich betrüben”, która w całości napisana jest do tekstu hymnu opublikowanego we Wrocławiu w 1630. 

Autorem słów do utworu Bacha był poeta związany z Wrocławiem, Brzegiem, a także Rudną i Chobienią. 

Śmierć, pożoga i żałoba – śląska poezja z XVII wieku w kantacie ostrzegającej przed wojną i nazizmem! (Gryphius 1648 – Hartmann 1936)

Przerażające obrazy wojny – śmierci, krzywdy, zniszczenia, cierpienia, choroby, głodu – zostały spisane przez wielkiego śląskiego poetę w czasie wojny trzydziestoletniej w XVII wieku. Andreas Gryphius z Głogowa w wielu utworach lirycznych zawarł ból i niemoc człowieka wobec straszliwego konfliktu. Jego słowa poruszyły Karla Amadeusa Hartmanna – bawarskiego kompozytora, który sprzeciwiał się nazistowskiej polityce III Rzeszy. Wykluczony z życia społecznego muzyk napisał niezwykłą kompozycję – ostrzeżenie. Jego kantata na sopran, chór i fortepian z 1936 roku wołała o pokój i słowami sprzed wieków opisywała tragizm wojny. 

Wojna wybuchła niedługo później, a dzieło, choć zdobyło nagrodę w Wiedniu, zostało wykonane dopiero w latach 50. Jedną z pierwszych wykonawczyń kompozycji była sopranistka z Kłodzka – wybitna śpiewaczka. Zachowało się nagranie antywojennego dzieła Hartmanna do słów Gryphiusa w wykonaniu  Annelies Kupper. Dzieło zaśpiewała również Renée Fleming, jedna z najwybitniejszych śpiewaczek przełomu XX i XXI wieku! 

Pieśń poety z Legnicy z muzyką Bacha czyli „Z serca dar na Nowy Rok” - kantata na Nowy Rok z 1726 roku

Bach napisał kilka kantat do słów poety z Legnicy! Jedna z nich to uroczyste przywitanie Nowego Roku. Piękna, podniosła muzyka ściśle wiąże się z tekstem przedwcześnie zmarłego mistrza z Dolnego Śląska. Zapraszam do lektury ciekawostek i wysłuchania wyjątkowego utworu, który swoją premierę miał w Lipsku.  

Kantata „Herr Gott, dich loben wir” nosi numer BWV 16. Bach po raz pierwszy wykonał ten utwór 1 stycznia 1726 roku w Lipsku, gdzie mieszkał i pracował od 1723 roku (co ciekawe pierwsze dwa lata jego szefem był Christian Ludovici z Kamiennej Góry!).

Boże Narodzenie w kantacie pastora z Kościoła Pokoju w Świdnicy! Benjamin Schmolck i Johann Friedrich Fasch opowiadają o tajemnicy Świąt

Około 1732 roku powstała kantata bożonarodzeniowa do słów śląskiego pisarza i pastora, wybitnego barokowego liryka,  Benjamina Schmolcka, który związany był z Świdnicą i tamtejszym kościołem ewangelickim. Muzykę do jego słów napisał  Johann Friedrich Fasch. Kantata przetrwała do naszych czasów i wciąż jest wykonywana, a nawet doczekała się nagrania płytowego. Kompozytor wykorzystał słowa z dwóch świątecznych wierszy pieśniarza z Dolnego Śląska. 

Moja lipska przygoda – śladem mistrzów, Fausta, kawy, apteki i polonijnych akcentów

Lipsk pojawiał się w moich wpisach na długo przed tym, zanim odwiedziłem to ciekawe miasto. Jeden z najważniejszych ośrodków we wschodniej części Niemiec ma wielowiekowe tradycje kulturalne i nie tylko takie, promieniujące na okoliczne regiony. To właśnie z Lipskiem wiążą się biografie moich ulubionych muzycznych mistrzów, tam swoją niezwykłą książkę wydał opisywany przeze mnie aptekarz. Krótka i ograniczona wizyta w saksońskim mieście była intensywna i bardzo owocna. Nie na darmo miasto nazywane bywa Małym Paryżem (Klein-Paris), bądź Paryżem Wschodu! 

Nie udało mi się zobaczyć wielu ważnych miejsc – w tym hitów. To prawda. Jednak podróż do tego miasta na zaledwie kilka godzin i tak uznaję za bardzo udaną. Bo jak tu nie cieszyć się z bycia w takim genius loci! 

Bach! Kamienna Góra oraz Krzeszów i Świdnica

Jaki związek mają dolnośląskie miejscowości z wielkim kompozytorem baroku? Uważni czytelnicy bloga już coś na ten temat wiedzą. Z okazji 333. urodzin mistrza kontrapunktu przypominam kilka faktów. Plus coś do posłuchania! 

O związkach Jana Sebastiana (ur. 21 marca (wg kalendarza juliańskiego) 1685 roku) z Kamienną Górą i Krzeszowem było już przy okazji artykułu o Annie Magdalenie, żonie Bacha. Warto jednak powtórzyć kilka ciekawych historycznych ustaleń.

(domniemany wizerunek muzykujących Bachów na rysunku z „Singende Muse an der Pleiße”, zbiorze wydanym w 1736 roku w Lipsku, gdzie mieszkała słynna rodzina) Foto: wolne media (wikimedia.org)