"Zaklinacze czasu. Kolędniczy teatr obrzędowy" - wystawa w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu (GALERIA)

Kolęda z maszkarami! czyli tradycje związane z bożonarodzeniowym i noworocznym ludowym teatrem obrzędowym. 

„Najbardziej polska kolęda”, jej twórcy i Wrocław w XIX wieku, czyli co łączy „Pieśń o Narodzeniu Pańskim” ze stolicą Dolnego Śląska?

Jedna z teorii mówi, że melodia kolędy została zapożyczona z poloneza koronacyjnego, co dodatkowo sprawia, że jej podniosły charakter nabiera kolorytu „złotych czasów”.  Tradycja przypisuje autorstwo muzyki Karolowi Kurpińskiemu, kompozytorowi, który karierę zrobił już pod zaborami. W czasie swoich podróży artystycznych zawitał we Wrocławiu! Trzy lata później, w 1826 roku, również we Wrocławiu ukazało się pierwsze pośmiertne zbiorowe wydanie dzieł Franciszka Karpińskiego, autora słów kolędy „Bóg się rodzi”. Pieśń z 1792 roku znajduje się w tomie I opublikowanym w słynnym wydawnictwie Kornów we Wrocławiu. Tym sposobem, w pruskim wówczas Breslau, 200 lat temu, spotkały się ścieżki twórcze związane z autorami królowej polskich pieśni bożonarodzeniowych! 

6 starych kolęd i pieśni świątecznych związanych z Dolnym Śląskiem i Dolnoślązakami! (co dawnej podczas Bożego Narodzenia śpiewano?)

Muzyka bożonarodzeniowa zalicza się do bardzo popularnej i pięknej tradycji świątecznej. Wiele z kolęd uzyskało status międzynarodowych, ponadczasowych przebojów świątecznych. Inne znane są jako pieśni narodów. Adwentowe i bożonarodzeniowe śpiewniki w różnych językach pełne są przykładów interesujących dzieł – tych wciąż znanych i tych już mniej popularnych. Współcześnie na Dolnym Śląsku wykonywane są głównie kolędy polskie - a niektóre z nich posiadają wielowiekowe, piękne tradycje! Ale w XIX czy na początku XX wieku w domostwach we Wrocławiu czy Kłodzku wyśpiewywane były zupełnie inne, równie piękne kompozycje.

W tym artykule chciałbym przypomnieć o kilku z nich. Niektóre znane były jako typowo śląskie świąteczne pieśni, charakterystyczne dla folkloru Dolnego Śląska, Opolszczyzny czy Ziemi Kłodzkiej. Inne napisali wielcy mistrzowie słowa, którzy żyli i tworzyli na Dolnym Śląsku.

Jodła – świąteczne drzewo z kolędy i z niezwykłego obrazu! (związki Dolnego Śląska, Łużyc i Karkonoszy z słynną pieśnią oraz wybitnym dziełem Cranacha)

Popularna niemiecka kolęda „O Tannenbaum”, znana w USA pod nazwą „O Christmas Tree” - śpiewana dziś przez kolędników oraz gwiazdy od opery po pop (nie mogło jej braknąć w „Kronice świątecznej” Netflix!), ma prawdopodobne śląskie korzenie! Co więcej, znana jest jej karkonoska wersja z 1700 roku z... Liczyrzepą (Rübezahlem) w roli głównej! Ludowa piosenka o wiecznie zielonej jodełce zrobiła światową karierę. Nie tylko ta artystyczna jodła rozsławia region. Wrocławska „Madonna pod jodłami” Cranacha jest wybitnym dziełem malarstwa, porównywanym do podobnych scen pędzla Rafaela czy Tycjana! 

Na blogu wspominałem już o prawdziwych choinkach i ich iluminacji – czyli o narodzinach tej tradycji na Śląsku! - teraz pora na choinki malowane i śpiewane. I tutaj nie może braknąć śląskich kontekstów! 

Śnieżna róża i zabytkowa pieśń adwentowa (Ciemiernik w naturze, ogrodzie, zielniku i kulturze) (Dolnośląskie konteksty – galeria, poezja i muzyka)

Ta niezwykła roślina kwitnie właśnie wtedy, gdy kwiatów szczególnie nam brakuje – od grudnia do marca. Stąd jej ludowe nazwy: śnieżna róża, bożonarodzeniowa róża. To ciemiernik – urokliwy kwiat  z rodziny jaskrowatych. Prawdopodobnie zainspirował powstanie XVI-wiecznej kolędy, która do dziś wykonywana jest w opracowaniu  Michaela Praetoriusa z 1609 roku. Kompozytor przełomy renesansu i baroku był synem Dolnoślązaka z Bolesławca. Kompozycja popularna była w krainie jego przodków. W XIX wieku, w okresie kwitnienia ciemiernika – w Adwencie – chętnie wykonywała ją zasłużona Akademia Śpiewacza we Wrocławiu. 

Kwiat, który zdobi górskie polany i od wieków również śląskie ogrody. Służy za lek. Jego urok znalazł odbicie w popularne kolędzie.