Kościół św. Mikołaja w Lipsku (GALERIA)

Świątynia, w której grał Jan Sebastian Bach. 

Instrumenty muzyczne z czasów Jana Sebastiana Bacha - prezentacja zabytków z Kamiennej Góry (GALERIA)

Unikatowy rożek angielski, oboje, fagot i cynk. To muzyczne skarby z Kamiennej Góry! 

„A jako zstępuje deszcz i śnieg z nieba". Pastor-poeta związany z Żarami, Żaganiem i Kożuchowem oraz kantata J.S.Bacha (muzyczna ciekawostka z poezją śląsko-łużyckiego pogranicza)

Bach wielokrotnie sięgał po twórczość poetycką liryków z Dolnego Śląska, o czym pisałem na blogu i mówiłem na moich wykładach. Tym razem chciałbym napisać kilka słów o jednej z moich ulubionych kantat mistrza z Lipska. Słowa do tego dzieła napisał pastor związany z Żarami na Łużycach Dolnych, związany również z dolnośląskimi miastami Żaganiem i Kożuchowem. Kantata odwołuje się do izajaszowej metafory, którą Bach przekomponował w niezwykły świat dźwiękowy. W sinfonii usłyszeć można padający deszcz i śnieg! 

Na tropie kontekstów związanych z geniuszem baroku. 

Z Legnicy do Lipska i Bacha: Sperontes i jego niezwykła książka: dwie pieśni Bacha i... Bach z żoną na ilustracji???

Johann Sigismund Scholze to bardzo tajemnicza postać. Pochodził z Dolnego Śląska. Prawdopodobnie osobiście znał się z Janem Sebastianem Bachem. Temu uczniowi szkoły w Legnicy przypisuje się wydanie almanachu pieśni z 1736 roku, w którym znalazły się dwie domniemane pieśni samego Bacha. Co więcej, książkę tę (wydaną w Lipsku, gdzie od dekady mieszkał i tworzył Bach) zdobi tajemnicza grafika z wedutą. To Lipsk i rozmaite osoby zajęte muzykowaniem. Niektórzy komentatorzy bachowscy wysnuli tezę, że para ukazana na tej ilustracji to Jan Sebastian Bach i jego żona, Anna Magdalena Bach - śpiewaczka, której mistrz dedykował słynny „Notatnik”!

Być może tajemniczy Scholze był jednym z najciekawszych łączników Dolnego Śląska z twórczością Bacha za życia mistrza! 

Unikatowa kantata Bacha do słów poety z Dolnego Śląska! Tekst został opublikowany we Wrocławiu w 1630 roku, muzyka powstała w Lipsku w 1724 roku

Jan Sebastian Bach w 1723 roku został kantorem w Lipsku. Jego pierwszym szefem był… profesor Ludovici, konrektor pochodzący z Kamiennej Góry na Dolnym Śląsku. Wielki barokowy kompozytor napisał w Lipsku wiele swoich najznakomitszych dzieł. Niektóre z nich mają intrygujący związek z Dolnym Śląskiem! To m.in. kantaty, chorały, arie napisane do tekstów, które stworzyli poeci dolnośląscy. Tak właśnie jest z kantatą „Was willst du dich betrüben”, która w całości napisana jest do tekstu hymnu opublikowanego we Wrocławiu w 1630. 

Autorem słów do utworu Bacha był poeta związany z Wrocławiem, Brzegiem, a także Rudną i Chobienią. 

Do DIABŁA! – diabelskie, czarcie i szatańskie konteksty artystyczne, kulturowe i inne ciekawostki dolnośląskie (GALERIA + dzieła sztuki, literatura, mistyka, teatr, muzyka, przysłowia, atrakcje turystyczne: zabytki, natura)

Diabeł to popularny motyw w kulturze. Symbol zła doczekał się wielu wizerunków i interpretacji. Bogata ikonografia, a także szereg kontekstów świadczą o atrakcyjności tej spersonifikowanej idei. Diabeł służył do straszenia Piekłem i potępieniem, do umacniania wiary; jako symbol zniszczenia, chaosu, wroga, ale i przebiegłości, był także wykorzystywany jako trop ironiczny czy wręcz komiczny. Zebrałem mnóstwo różnorodnych diabelskich kontekstów związanych z Dolnym Śląskiem i Sudetami. To zarówno dzieła sztuki, jak i nawiązania literackie, a także nazwy miejscowe. 

Mnóstwo zaskakujących diabłów: od średniowiecznych polichromii, przez diabły z pieśni i legend, po rozmaite czarcie skały. 

Bach w Cieplicach i Wrocławiu! Niezwykła historia portretu mistrza

 Jeden z najważniejszych muzyków w dziejach i jego portret. Najwierniejszy z wizerunków Bacha przez około 100 lat był przechowywany na Dolnym Śląsku. Dziś jest ozdobą sali wystawienniczej w Archiwum Bachowskim w Lipsku. Portret wywieziony tuż przed wybuchem II wojny światowej z Cieplic (Warmbrunn) do Anglii był inspiracją dla młodego Gardinera, jednego z najważniejszych interpretatorów muzyki baroku w naszych czasach!  

Pieśń poety z Legnicy z muzyką Bacha czyli „Z serca dar na Nowy Rok” - kantata na Nowy Rok z 1726 roku

Bach napisał kilka kantat do słów poety z Legnicy! Jedna z nich to uroczyste przywitanie Nowego Roku. Piękna, podniosła muzyka ściśle wiąże się z tekstem przedwcześnie zmarłego mistrza z Dolnego Śląska. Zapraszam do lektury ciekawostek i wysłuchania wyjątkowego utworu, który swoją premierę miał w Lipsku.  

Kantata „Herr Gott, dich loben wir” nosi numer BWV 16. Bach po raz pierwszy wykonał ten utwór 1 stycznia 1726 roku w Lipsku, gdzie mieszkał i pracował od 1723 roku (co ciekawe pierwsze dwa lata jego szefem był Christian Ludovici z Kamiennej Góry!).

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Żarach - grał tam Telemann, hymny tworzył librecista Bacha! (GALERIA)

Gotycki kościół z barokową kaplicą Promnitzów. 

Najstarszy pomnik Bacha i współczesną płytę nagrobną kompozytora zaprojektowali artyści z Dolnego Śląska!

Na blogu wielokrotnie wspominałem o uczniach Bacha, którzy pochodzili z miast Dolnego Śląska i o poetach z regionu, których wiersze mistrz wykorzystywał w swoich kantatach i pasjach. Pisałem także o popularyzatorach twórczości Bacha i kolekcjonerach jego dzieł. Z wielkim barokowym kompozytorem związani byli też artyści żyjący wiele lat po nim, w XIX i XX wieku. Dolnoślązacy, którzy przyczynili się do materialnego upamiętnienia mistrza z Lipska, autorzy jego pomnika i grobu! Jeden pochodził z Oleśnicy, drugi z Wołowa, ale wychował się w Wałbrzychu. 

Zapraszam do lektury ciekawostek związanych z dziedzictwem jednego z największych muzyków w dziejach. Dwa dzieła Dolnoślązaków powstały w odstępie czasowym ponad 100 lat, w przestrzeni dzieli je jedynie… około 130 metrów. 

10 poetek związanych z historycznym Dolnym Śląskiem i ciekawostki dotyczące ich życia i twórczości (XVI – XX wiek)

Czy znacie poetki, które tworzyły lub urodziły się na Dolnym Śląsku przed 1945 rokiem? Zwykle wymienia się przede wszystkim nazwiska mistrzów słowa związanych z regionem, jak Opitz, Angelus Silesius, Eichendorff, Günther czy Morgenstern. Także Panie zasłynęły jako autorki liryki. Chciałbym przypomnieć o wybranych poetkach, które zapisały się w historii regionu i literatury. Ich twórczość jest dziś zwykle zapomniana, zwłaszcza wśród współczesnych mieszkańców Śląska. Tymczasem wiersze śląskich poetek interesowały m.in. Bacha (a nawet Bachów), Berga, Schopenhauera czy króla Hanoweru! 

Kilka ciekawostek o liryczkach związanych z Dolnym Śląskiem od końca XVI wieku do początku XX wieku. 

5 pieśni o śmierci do słów poetów związanych z Dolnym Śląskiem (wybór muzycznych perełek od baroku po współczesność z liryką mistrzów słowa związanych z Wrocławiem, Legnicą, Zieloną Górą)

Śmierć jest nieodzownym, finalnym momentem życia ziemskiego. Jest w tym etapie, stanie i konieczności zawarta cała skumulowana różnorodność odczuć i  wierzeń. Ze śmiercią łączy się poczucie fatum, tragedii, przemijania, bólu utraty, ale i nadziei, wiary w duszę, a nawet doza buntu i element ucieczki. Metafizyka miesza się z biologiczną linią życia. Także poezja, a za nią muzyka sięgają po motyw doczesności życia, odejścia ze świata. Wybrałem 5 ciekawych pieśni, których słowa napisali poeci związani z Dolnym Śląskiem – mieszkańcy lub synowie tej ziemi.  Wraz z melodią kompozytorów od baroku po czasy współczesne kompozycje te stanowią ciekawą narrację na temat charakteru śmierci, jej znaczenia, a co za tym idzie podstawowych prawd tyczących człowieka. 

„Śpiąca Sybilla” z Kamiennej Góry - piękne epitafium dziewczynki, której brat został wielkim poetą (a Bach wykorzystał melodię z jego piosenki!)

Na starym cmentarzu w Kamiennej Górze, w murze otaczającym nekropolię, tuż obok starego kościółka, znajduje się nadszarpnięte zębem czasu, ale wciąż piękne epitafium. Przedstawia śpiące na boku dziecko – dziewczynkę, która trzyma w dłoni kwiat (różę) i księgę (Biblię). Dzieło stworzył Matthäus Knote, artysta, którego rzeźby zdobią kościoły w Lubiążu, Krzeszowie, Jaworze, Chojnowie, Lubawce, Broumovie. „Śpiącą” jest Sybilla Gläser, córka kamiennogórskiego kupca, Caspara. Zmarła w 1662 roku, dwa lata później zmarł jej ojciec, a 6 lat później jej słynny starszy przyrodni brat - Enoch Gläser, prawnik, profesor, poeta. Właśnie w śpiewniku tego twórcy znaleźć można piosenkę, której melodia brzmi do dziś w ciekawym chorale luterańskim!

Przełożony J.S. Bacha pochodził z Kamiennej Góry! Ludovici – uczeń wielkich teologów, szef słynnego kompozytora, nauczyciel badacza piorunów, ojciec encyklopedysty, naukowiec z Dolnego Śląska (#ciekawostki)

Jak wielu niemieckich intelektualistów jego czasów Christian Ludovici zlatynizował swoje prawdziwe nazwisko. Jego ojca, mieszkańca Kamiennej Góry na Dolnym Śląsku w księgach znajdziemy pod nazwiskiem Ludewig. Ale to właśnie nazwisko Ludovici zapisało się w historii teologii, muzyki i nauki. Badacz Talmudu i logiki arystotelesowskiej pochodzący z miasteczka w Sudetach został we właściwym miejscu i czasie zastępcą szefa ważnej szkoły – a tym samym przełożonym Jana Sebastiana Bacha. Autor Kantat i Pasji zaczynał karierę w Lipsku właśnie pod skrzydłami profesora z Kamiennej Góry! Razem mieszkali w jednym mieście kilka lat. 

Kamienna Góra kojarzy się raczej z górami i lnem. Tymczasem miasto może się też pochwalić ciekawymi naukowymi oraz artystycznymi kontekstami. 

Muzykalna para Bachów – Jan Sebastian i Anna Magdalena – dolnośląskie konteksty (hipotezy, związki, życie muzyczne)

Przeżyli ze sobą bez mała 30 lat. Wspólnie muzykowali i wychowywali gromadkę dzieci. Jedna z ich córek wyszła za mąż za ucznia i powiernika Jana Sebastiana – organistę i kompozytora z Dolnego Śląska. Swojej żonie , pierwszej wykonawczyni wielu dzieł, największej pomocniczce Bach dedykował kompozycje zebrane w zeszycie. Znalazła się tam m.in. aria skopiowana z  dzieła kompozytora, który mieszkał i tworzył na Dolnym Śląsku. Ta pieśń miłości uświetniła wrocławskie obchody 200. rocznicy urodzin Bacha w 1885 roku. Podczas tego samego koncertu zabrzmiała też aria, która została prawdopodobnie wykonana na ślubie Jana Sebastiana i Anny Magdaleny w 1721 roku. Ale czy wiemy, jak wyglądała niezwykle ważna kobieta w życiu genialnego muzyka? Nie przetrwał żaden oficjalny wizerunek towarzyszki i partnerki barokowego mistrza. Jednak przypuszcza się, że w książce wydanej przez dolnośląskiego poetę w Lipsku znalazł się podwójny portret muzykującego małżeństwa Bachów! 

Rozmaite ciekawostki związane z małżeństwem Bachów. Co jeszcze łączy tę niezwykłą parę z Dolnym Śląskiem? 

Kościół Piotra i Pawła w Görlitz - perła Łużyc! Niezwykły zabytek, który zaskakuje architekturą, wyposażeniem i historią! (GALERIA)

Wspaniały, monumentalny, kunsztowny, ciekawy, zaskakujący... epitetów określających niezwykłość tej sakralnej budowli można znaleźć wiele! Niesamowity kościół leży tuż obok polskiej granicy, nieopodal przejścia granicznego na Dolnym Śląsku/Saksonii. To zabytek, który warto zwiedzić! Modlił się tam mistyk, który zachwycał Mickiewicza. Proboszczem był zaś poeta, do którego wierszy Bach pisał muzykę! 

Z Rudnej i Chobieni do Bacha! Pastor Heermann i muzyka Jana Sebastiana – o poezji śląskiego mistrza w kompozycjach geniusza baroku na wybranych przykładach (#ciekawostki)

Rudna i Chobienia to obecnie wioski na północy Dolnego Śląska, między Lubinem, Głogowem a Rawiczem. Dawniej były to miasta, które po II wojnie światowej zdegradowano. Związany z tymi miejscowościami był niezwykły człowiek - Johann Heermann, pastor, utalentowany śląski poeta, autor hymnów, które do dziś są śpiewane w kościołach luterańskich. Twórczość Heermanna podobała się Janowi Sebastianowi Bachowi, który do słów śląskiego liryka religijnego napisał wiele pięknych utworów muzycznych! 

Pieśni pastora żyjącego na przełomie XVI i XVII wieku, związanego z Dolnym Śląskiem, odnaleźć można w librettach kantat i pasji Jana Sebastiana Bacha. Są to bezcenne dzieła sakralne, do dziś wykonywane przez najlepszych muzyków na całym świecie, nagrywane i podziwiane przez melomanów. 

Pałac w Kobierzycach - tam na zaproszenie krewnego mecenasa Bacha mistyk Steiner przedstawił założenia rolnictwa biodynamicznego! (GALERIA + ciekawostki)

Gospodarze pałacu mieli ciekawe związki nie tylko z Steinerem, ale i poprzez swoich krewnych - przodków z Janem Sebastianem Bachem!

Dwie Marie i świąteczna muzyka Bacha (+ Wrocław i inne dolnośląskie miasta)

Bach dokonał ciekawego autoplagiatu (w muzyce nazywa się to parodią) – w oratorium na Boże Narodzenie wykorzystał swój wcześniejszy utwór – kantatę na urodziny królowej Polski! Rodzina Marii Józefy (ależ biblijne, bożonarodzeniowe imię!) była doskonale znana na Dolnym Śląsku... 

Bożonarodzeniowe muzyczne prezenty – geniusze i mnóstwo dolnośląskich kontekstów!

Najróżniejsze poradniki podpowiadają, co może być udanym prezentem świątecznym. Co warto kupić lub zrobić, by ucieszyć obdarowaną osobę. Ta sztuka jest niezwykle trudna i wymaga wiedzy, a czasami też szczęścia! Nie o poradach będzie ten wpis. Zapraszam na spotkanie z muzyką, która stała się bożonarodzeniowym prezentem! Znajdą się oczywiście liczne dolnośląskie konteksty. 

Przedstawię kilka kompozycji, które otrzymali bądź wręczyli kompozytorzy związani z Dolnym Śląskiem – muzycy goszczący i koncertujący w tym regionie. Chodzi o Mandelssohna, Brahmsa i Wagnera. W przypadku pierwszego z nich, wyjątkowo obdarowanego – mowa będzie o dziele Jana Sebastiana Bacha. Dlaczego te prezenty były takie wyjątkowe i jakie mają związki z Śląskiem lub Polską? Zapraszam!